kanttekeningen bij de cultuurindustrie

neergeslagen ogen

2009-12-30T14:42:00.001+01:00

kijk voortaan op www.neergeslagen-ogen.nl

muzikale tijdsgeest

2009-07-22T14:07:00.013+02:00

Merkwaardig hoe oubollig de nieuwe chicks on speed aandoet. Ik druk me nog mild uit, want ooit vond ik ze wel sympathiek. Waarschijnlijk is dit de plaat die al in 2007 moest uitkomen. Ook het 'concept' doet gedateerd aan: niet meer van vroege 80s maar van late 80s jatten. Van electropunk naar trancesynth, hoe slechter de smaak hoe progressiever; is dat echt een Das Boot-themesong pastiche op Art Rules? Het maakt niet uit, het is tenenkrommend.

Bah. Wel eens van de kredietcrisis gehoord, dames? Probleem blijft: waarom een cultuurindustrie (mode/kunst) bekritiseren terwijl je er zelf maar al te graag deel van wilt uitmaken? Zonder ook maar een moment werkelijk te verlangen naar een verandering van productie/receptie. Derde Weg-muziek!

Sonic Youth-syndroom van curatorial hipsters (ofwel namedroppers). Die John Pilger verwijzing van een paar jaar terug is duidelijk alweer vergeten.

Ja, ja guerilla girls. Gaap.

Meer in het algemeen een klassiek geval van High Art Lite.

Mediaal geensceneerde ironie als ... boodschap.

Commercieel succes als garantie voor ... betekenis.

(zie bv hier)

Het uitbrengen van een cd puur als reclame voor de hipheid hun eigen kledinglijn.

In the words of the chicks themselves: Experimentation has never been so Pop!

woods vs wilco

2009-07-22T14:06:00.025+02:00

waarom valt iedereen opeens over de middelmatigheid van de laatste Wilco, alsof Wilco niet altijd al volkomen middelmatige muziek maakte?

laten we eerlijk zijn: Yankee Hotel Foxtrot is eigenlijk niet om aan te horen. Na een nummer of tien pas krijg je de eerste brug in een song, en dat bij classicisten! Bij nader inzien had de Reprise-man toch gelijk om het album te weigeren; zonder alle ophef met daarbij vrijkomende alt cred zou waarschijnlijk niemand er meer dan één keer naar hebben geluisterd. Je zou bijna aan een geniale marketingstunt gaan geloven, want Nonesuch --die het album dan uiteindelijk uitbracht-- is net als Reprise gewoon een subsidiary van de grote Warner.

maar op A Ghost is Born hoor je bij vlagen waartoe amerikaanse rock'n'roll in staat is. De klinische productie maakt hier ahw de weg vrij voor historisch gelouterde gitaarpartijen. Alsof de Velvet Underground circa 1971 opeens naar the Band was gaan luisteren, ha ha. Bij deze plaat dan de marketing ploy van het zich laten opnemen wegens een verslaving aan painkillers. Al met al is dit eigenlijk het beste, t meest progressieve, wat Amerikaanse kunst ueberhaupt vermag. Denk Jonathan Frantzen's The Corrections. Inzichzelfgekeerde zelfkritiek.

is Woods niet een soort indie Wilco? Lo-fi als landelijke rust, zonnige westcoast deuntjes, licht psychedelische jams, de hele rurale romantiek van kids die Neil Young pas in de kast van hun hippie opa en oma ontdekt hebben. Een niet onprettige prettification, maar je begint te verlangen naar wat superego-schuldgevoel.

ware gezicht van het kapitalisme III

2009-07-22T14:05:00.005+02:00

Hoewel de mens blijft wat hij eet, valt er jammer genoeg weinig meer te proeven. Alleen wat door concurrentie goedkoper wordt smaakt naar meer. Maar onze merkenoorlogen duren meestal maar een weekje. Heeft iemand eindelijk al dat kwaliteitsverschil tussen duurdere A-merken en goedkopere huismerken proefondervindelijk onderzocht? Ik hoor het graag.

Lezerstip: vermijd de perziken die momenteel bij de AH in de bonus zijn. Het is alsof je in het equivalent van de beruchte wasserbombe bijt.

Verscholen tussen de kleine berichtjes op de economiepagina van de Volkskrant afg zaterdag:

(ANP) Pruimen, kiwi's en mango's zijn de minst bespoten vruchten in de supermarkt, meloen, druif en peer de meest bespoten. Groenteeters zijn het beste af met bloemkool en witte kool. Aubergines en komkommers zijn de meest vervuilde groenten. Dat concluderen Milieudefensie en Natuur en Milieu uit onderzoek van de overheid naar landbouwgifrestanten op groente en fruit in 2008. De organisaties verkregen de gegevens door een beroep te doen op de wet openbaarheid van bestuur. Supermarkten Dirk van den Broek en Jumbo verkopen relatief schoon groente en fruit, Plus en Albert Heijn schotelen hun klanten relatief veel gif voor, aldus de organisaties. Toch bevatten groente en fruit opnieuw minder landbouwgif. Nederlandse producten zijn twee keer zo schoon als buitenlandse.

right to the city

2008-11-26T16:24:00.051+01:00

David Harvey's 'Right to the City' (New Left Review sep/oct) geeft een aardig overzicht van zijn hopelijk alom bekende werk over kapitalistische accumulatie en urbanisering.

Grootschalige debtfinanced urbaniseringsprojecten dienen in de geschiedenis van het kapitalisme steeds om stagnerende groei te compenseren en surplus kapitaal te absorberen. De geschiedenis herhaalt zich: bij Haussmann ging urbanisering ook al gepaard met allerlei ondoorzichtige financiële constructies bedoeld om krediet te genereren. Zo komen met de housing bubble eigenlijk alle onderwerpen waar Harvey zich in zijn carriere over heeft gebogen bij elkaar: neo-liberale megacity Dubai meets 19th cent. Paris, capital of modernity.

Een vraag die zich wel eens eerder bij het lezen van Harvey bij me heeft opgedrongen is: hoe moet je die grote urbaniseringsprojecten politiek inschatten? Zoals het Parijs van Haussmann en het New York van Robert Moses laten zien: de enorme infrastructurele investeringen stabiliseren het kapitalistische groeiprobleem ... voor even, voegt Harvey daar altijd aan toe -- meestal zo'n 15 jaar. Daarna volgt er weer financiële crisis met daaropvolgend stagflatie etc. Is dit nu een reden om die grootschalige projecten allemaal en in alle contexten te veroordelen als vormen van kapitalistische uitbuiting? Of valt er in sommige gevallen ook wat te zeggen voor stabilisering (bv als je denkt aan China)?

Met andere woorden: Maakt het eigenlijk uit door wat voor politiek regime zulke projecten worden uitgevoerd? Is er een objectief verschil tussen een Chinese dam (autoritair staatskapitalisme) of het in de woorden van Harvey 'proto-Keynesian' 19e eeuwse Parijse project van Haussmann? En nover Keynes gesproken: wat zijn de overeenkomsten tussen die grote staatsprojecten van het Interbellum in respectievelijk Duitsland, Rusland en Amerika? (ik weet het, een voor historici maar al te gevoelig onderwerp....)

----

'Right to the City' is overigens een verwijzing naar Henri Lefebvre (Le Droit a la Ville). Harvey heeft het in zijn artikel in de New Left Review bewonderend over Lefebvre's La Revolution Urbaine (1970), waarin Lefebvre toen al voorspelde dat urbanisering de nieuwe motor van het kapitalisme zou worden (na industrialisering in eerste helft 20e eeuw) en dat daarom de structurele verschillen tussen stad en platteland snel zouden verdwijnen.

Ik heb daarop, nieuwsgierig geworden, de vertaling van Lefebvre's boek (The Urban Revolution (uit 2003)) er even bij gepakt. De inleiding is van Neil Smith. Lefebvre's boek zou een soort mix zijn van ideeen uit het situationisme en de post-industrial society discussie. Smith ontneemt je in zijn inleiding trouwens onbedoeld alle lust om het boek nog te gaan lezen. "Recognizing that Lefebvre rarely if ever provides a linear argument, these nonetheless have to be taken seriously." Aan Frans jargon vol Heideggerismen begin ik niet meer.

Frappant detail: Lefebvre's boek werd bij verschijnen vanuit de linkse hoek zwaar bekritiseerd. En de meest prominente kritiek kwam van Manuel Castells en ene ... David Harvey (!!).

Castells, toen nog dogmatisch marxist, bekritiseerde:

-Lefebvre's romantisch utopisme: de gedachte dat met de groei van urbaniteit een nieuw 'quotidian environment' zou ontstaan met daarin nieuwe vormen van verlangen en mens-zijn.

-dat het 'urbane' geen wetenschappelijk object in stricte zin is.

-en, ahem, dat de communistische partijlijn van basis/bovenbouw geweld werd aangedaan.

Harvey, op dat moment in Baltimore werkend aan zijn Social Justice and the City (1973), bekritiseerde Lefebvre's idee dat met volledige urbanisering de industriële productiekrachten van minder belang zouden worden.

Maw: het eeuwige gebrek aan politieke economie in de Franse theorie.

Dat was 1970. Er is in sommige opzichten weinig nieuws onder de zon. Maar ook een Harvey wordt dus milder op z'n oude dag!

Reclaim the streets, oh yeah!

ware gezicht van het kapitalisme II

2008-11-26T16:24:00.050+01:00

(Zizek:) Recall the difference between the standard capitalist view and the Marxist notion of economic crisis: for the standard capitalist view, crises are 'temporary, correctible glitches' in the functioning of the system, while from the Marxist perspective, they are its moment of truth, the 'exception' which only allows us to grasp the functioning of the system...

We kunnen nu het ware gezicht van het kapitalisme in het gelaat zien: megazwendelaar Bernard Madoff. Neo-liberalisme als piramide-spelletje. Madoff dus als 'het moment van waarheid' van het topmanagement bij de banken, de essentie van bankieren. Het is Madoff die 'allows us to grasp the functioning of the system'.

Traditionele Marxisten willen nog wel eens de persoonlijke verantwoordelijkheid van een kapitalist afdoen als niet relevant. Het gaat immers om de maatschappelijke structuren die het handelen van een individu determineren. Van een kapitalist kun je moeilijk anders verwachten dan kapitalistisch gedrag. Het gaat er dan ook om die structuren te veranderen en niet om individuele gevallen aan de schandpaal te nagelen...

Maar bij Madoff brengt ons dat niet veel verder. Het enige wat hiervoor nog als verklaring rest is: banality of evil.

Kan het toeval zijn dat het schandaal juist nu, tijdens de 'echte' crisis, naar boven komt? Afleidingsmanoeuvre? Of zou het systeem nog snel even ... schoon schip willen maken?

De wereld van 3 oktober -- schuins beziend

2008-10-12T00:23:00.008+02:00

Ik bewaar de NRC Next van 3 oktober. Fascinerend hoe naast het inmiddels obligate kredietcrisis nieuws, de hele wereldproblematiek de krant lijkt te zijn binnengedrongen.

--Racisme in Italië neemt toe. In Milaan werd onlangs een Afrikaan doodgeknuppeld omdat hij koekjes had gestolen. Flirten met fascisme wordt normaal (deden Italianen dat niet altijd al? -- ik herinner me van een Rome-schoolreisje de hoteleigenaar die trots zijn Mussolini-parafernalia tevoorschijn haalde). Hoogleraar geschiedenis E Gentile is bij alle weinig hout snijdende vergelijkingen met de jaren 20 vooral bang voor een 'voordrachtdemocratie': dat je wel mag stemmen en kritiek uitoefenen op de regering, maar dat dat geen enkel effect meer heeft op wat die regering doet. Het is twijfelachtig of de democratisch gekozen leiders zelf nog wel geloven in de democratie.

--Het lukt de politiek al vijftien jaar niet om een kwart van de Noordzee als natuurgebied aan te wijzen en af te sluiten voor vissersschuiten met sleepnetten. Minister Verburg, die wel erg ongeloofwaardig wordt (net als die vissers trouwens), weet steeds een besluit te ontlopen met een verzoek tot nader onderzoek. Wat betreft die 'goede boterham' die de vissers zouden moeten blijven verdienen, die komt zo langzamerhand mijn strot uit. Dit is geen post-politiek meer, maar puur lobbyisme!

--Positief nieuws over Brazilië, waar jongeren dankzij verbeterd onderwijs weer geloven in de toekomst. En waarom ook niet? Naar het zich laat aanzien zijn het immers de echt grote landen die de mondiale economie zullen gaan beheersen.

--Amerikaanse conservatieven worden steeds meer anti-condoom. De regering Bush stak honderden miljoenen dollars in ondoelmatige seksuele voorlichtingsprogramma's, die onthouding voor het huwelijk bepleiten en actief tegen anti-conceptie ageren. Ook speelt het al dan niet verzekeren van anti-conceptie een rol. Overigens zijn de VS internationaal de grootste geldgever w.b. de geboorte problematiek, een bericht waar je zowel verheugd als treurig op kan reageren.

--Misschien het belangrijkste bericht van de dag is wetenschappelijk. Microsoft heeft bewerkingssoftware ontwikkeld waarmee het eenvoudiger wordt om bewegende videobeelden te retoucheren. (Dat gaat dan via driedimensionale schemata). Nu gaat het nog om het verwijderen van een lelijke lantaarnpaal of tourist uit beeld. Maar de consequenties van deze ontwikkeling zullen gigantisch zijn. De digitale manipuleerbaarheid van de foto was eigenlijk kinderspel; überhaupt werden foto's altijd al geretoucheerd. Maar film! Eigenlijk het laatst overgebleven medium van de realiteit. Nu wordt het echt spannend!

--Op de middenpagina's dan, in de lengte, een grote fotospread van de Waalbrug, waar een wanhopige Iraanse asielzoeker met zelfmoord dreigde. De politie kreeg de man uiteindelijk na vele uren bepraten naar beneden. De afzetting van de brug leidde uiteraard tot grote filevorming. Op de bekende internetsites reageerden de gedupeerde weggebruikers vol woede en onbegrip. Oh, Nederland!

actuality strikes backwards!

2008-10-11T22:14:00.011+02:00

NRC Next, 7 okt, M. Leezenberg bespreekt een aantal boeken over Spinoza. Interessant is de bundel waarin nu eens juist de vóór-moderne aspecten van Spinoza worden benadrukt (versus Spinoza als de voorvechter van geloofsvrijheid en rationalisme). Bij Spinoza lijkt bijvoorbeeld de zo typisch moderne kentheoretische scepsis (Descartes) nog te ontbreken. Het joodse denken waarin hij is opgegroeid moet hem natuurlijk ook sterk hebben beïnvloed. En je zou dan zelfs de vraag kunnen stellen in hoeverre de middeleeuwse joodse filosofie uiteindelijk weer teruggaat op de islamitische-arabische (Averroes).

Hoe begint Leezenberg nu zijn bespreking?

"Een tweede-generatie allochtoon, die zich met succes ontworstelt aan de knellende banden van de strengreligieuze mediterrane samenleving waaruit hij is voortgekomen: Spinoza zou een ideaal rolmodel kunnen zijn voor hedendaagse migrantenkinderen. Maar zo is het niet gelopen. In Nederland is Spinoza in de afgelopen jaren juist het boegbeeld geworden van de pleitbezorgers van een extreem anti-religieuze, atheïstische verlichte rede, die van allochtonen een volledige aanpassing eisen aan de bestaande liberale constellatie."

Hmm, hmm. Hmm.
Er is dus iets mis met Spinoza als pleitbezorger van de rede, of nee van de 'atheïstische verlichte rede', of nee, toch maar van de 'extreem anti-religieuze rede'...? Mag het wat de rede aangaat een onsje minder, misschien?
Hier slaat de actualiteit terug op het denken.

We gaan nog even verder met alinea 2:

"Door tijdgenoten werd Spinoza als een geradicaliseerde probleemjongere beschouwd: op zijn 23e werd hij uit de Sefardisch-joodse gemeenschap van Amsterdam verstoten. ... Ze verbanden hem 'met alle vervloekingen die in de Wet geschreven staan'. Voortaan mocht geen jood nog contact met hem hebben. 'Des te beter', reageerde Spinoza volgens de legende. De rest van zijn leven stond hij, zonder spijt of heimwee, los van het joodse religieuze leven. Maar ook in zijn nieuwe omgeving had hij het moeilijk."

Spinoza als een geradicaliseerde probleemjongere beschouwd -- zou het werkelijk?

Hier worden twee posities omgewisseld, lijkt het.

En wat doet die kwalificatie aan het einde daar opeens: Maar ook in zijn nieuwe omgeving had hij het moeilijk.

Toch nog stiekem even iets afdoen aan Spinoza's rolmodelfunctie? Want dat met dat atheïstische 'des te beter' de emancipatie van de geest begonnen is, is toch wel duidelijk.

Daarbij, terugkerend naar de actualiteit zelve: onze eigen 'mediterrane' probleemjongeren zijn denk ik allang van god los, maar durven daar anders dan Spinoza niet openlijk voor uit te komen. Niets menselijks etc.

Erger is dat in de "bestaande liberale constellatie" religieuze fundamentalisten a la SGPers volop in publieke functies mogen meedoen zonder dat onze politieke leiders daar openlijk afstand van durven te nemen.

googletronics

2008-10-10T13:51:00.007+02:00

In september werd per ongeluk een oud bericht over ernstige financiële problemen bij United Airlines op Google News gezet. De 'robot' van Google had een bericht uit 2002 voor vers aangezien. Persbureau Bloomberg nam het vervolgens klakkeloos over. Dat zorgde uiteindelijk voor een enorme koersdaling bij UA (verlies van 300 miljoen dollar). (NRC Next 19 september)

Google wil de EU-verkiezingen gaan verslaan. Kiezers kunnen straks aan de hand van trefwoorden zoeken in toespraken van Europarlementariërs. (NRC Next 9 oktober)

Europese toezichthouders vallen over te lang bewaren van persoonsgegevens. Zo bewaart Google die 18 maanden. Daaruit valt dan weer een gebruikersprofiel op te stellen (en door te verkopen), gebaseerd op je zoekgedrag. Hierop kunnen dan advertenties én content van nieuwe zoekresultaten worden aangepast. Bijvoorbeeld: een zoekopdracht naar nicotinepleisters als je denkt te gaan stoppen met roken. Als je dan vervolgens naar een krantenwebsite surft, krijg je daar plotseling artikelen over de voordelen van roken of sigarettenadvertenties te zien. Of nog sterker: bij het boeken van hotels krijg je als bewoner van een goede wijk voorrang boven de bewoner van een achterstandswijk. (NRC Next 10 oktober)

Google wil dronken en emotionele gebruikers van gmail tegen zichzelf gaan beschermen. Het nieuwe goggles-programma (je kunt zelf instellen wanneer het actief is, bv laat 's nachts) legt je vijf simpele wiskundige vragen voor, die binnen een minuut beantwoord moeten worden, voordat je je mail kunt verzenden. Het programma is bedoeld om te voorkomen dat mensen mailtjes versturen waar ze later spijt van krijgen. "Soms stuur ik berichten die ik niet zou moeten sturen" aldus gmail-ingenieur Jon perlow. "Zoals die keer dat ik mijn ex-vriendin 's avonds mailde dat ik haar terugwilde." (NRC Next 8 oktober)

niemand gelooft nergens meer in

2008-10-10T13:01:00.003+02:00

"Niemand gelooft nergens meer in", zoals de economieredacteur van NRC Next de kredietcrisis samenvatte.

Ofwel de weer alom gedeelde mantra: Marx had toch gelijk.

Het beangstigende is vreemd genoeg dat je, nu de reddingsoperaties zijn ingezet en de paniek is bezworen, opeens merkt hoe diep het geloof in het systeem zit.

Het is maar een crisis...

Droomslaap van het kapitalisme.

Kevin Barnes, you've lost me there; or, Maurice Barres goes mindfulness

2008-10-10T11:34:00.013+02:00

Of Montreal, Skeletal Lamping.

Goes high baroque and camp tegelijk....

Horror vacui-syndroom, waar de gedigitaliseerde thuisstudio ongetwijfeld een kleine hand in gehad zal hebben.

Jammer dat de 'persona' in Kevin Barnes nu de overhand gekregen lijkt te hebben.

Nog steeds de meest literate popschrijver around, met geniale songtitels: Eluardian Instance, Id Engager, Women's Studies Victims.

Cartoon-porno. Muzikaal via oppervlakkige 70s funk, soul, disco-loopjes. Helaas, ook hier wordt weer de imitatie- Prince-falset opgezet.

Tekstueel: "I'm just a black she-male." "We can do it soft-core if you want, but you should know that I go both ways."

Over dit soort humor ben ik altijd wat ... ambivalent.

muzikale tijdgeest

2008-10-10T01:43:00.011+02:00

Oasis. Niet om door te komen. De wil om nummers tot het eind toe uit te zitten ontbreekt, wat bij mij toch zeldzaam is.
Gedateerd historisme. Geïsoleerde generieke elementen (riffs, stukjes beatles-melodie) die dan op harde (hardrockige) manier worden uitvergroot.
De sound of 'loudness' op zn early 90s.

Vivian Girls. Zeer aangename verrassing. Lees de pitchfork recensie, die zegt alles. Inderdaad, C86 en Slumberland. Ik hoor er trouwens ook veel vroege Lush in.

De tijdgeest heeft mijn subjectieve smaak nu definitief achterhaald: dat early 90s moment van gitaarnoise meets 60s onschuld (ah, Black Tambourine!).

Vivian Girls weten eigenlijk ex nihilo die sound te updaten; een archivarische aanpak die lichtvoetig en ... unselfconscious in het heden staat.

de grote schnabbelaar

2008-10-09T23:41:00.005+02:00

ah, Charles Groenhuijsen heeft weer een schnabbeltje te pakken, ditmaal op nu.nl. Zie: http://www.nu.nl/news/1776602/2035/John_McCain_wacht_op_een_wonder.html

Hoeveel zouden ze hem betalen voor deze, ahem, column?

Tijdelijk Fortis-topman Herman Verwilst krijgt een vertrekpremie van ruim 5 miljoen euro mee. Hij is 78 dagen in dienst geweest.

Wat is nu het werkelijk schokkende? Verwilst's vertrekpremie is het equivalent van driemaal zijn jaarslaris. Hij verdient dus zo'n 1,75 miljoen per jaar...

"How long, how long must we wait?"

David Foster Wallace dood

2008-09-30T16:11:00.039+02:00

Triest bericht: David Foster Wallace heeft zelfmoord gepleegd.

Eigenlijk verwondert het me niet.

Deze schrijver moet in zijn leven en schrijven dicht in de buurt gekomen zijn van the Real. Dan wordt het leven moeilijk, ik moet ook denken aan Kafka. Of een schrijver van hetzelfde intellectuele formaat: Musil.

Het ongelofelijke, ja zelfs geniale, in dit oeuvre: dat zijn niet zozeer de meta-fictionele spelletjes, die zijn eerder vervelend Amerikaans, maar de manier waarop psychoanalyse en logica (de logica van het verlangen zelf) volkomen concreet 'in scene' worden gezet.

Uiteindelijk dichter bij Mallarmé dan bij Pynchon.

Wallace's favoriete onderwerp: de psychische double-binds van het kapitalisme.

Satirisch symbolisme is de ware realistische stijl onder USA-kapitalisme.

Op foto's leek hij tamelijk veel op Elliot Smith. Zo'n groot, ietwat grof, maar voor dit leven duidelijk te gevoelig hoofd.

"I am ashamed of the person I am."

repertoire toneel

2008-09-30T16:11:00.036+02:00

Al voor de zomer gezien: De Eenzame Weg van Arthur Schnitzler, Theatercompagnie, Theu Boermans.
Onlangs gezien: A Streetcar Named Desire van Tennessee Williams, Frascati, Toneelschuur/Eric de Vroedt.

De problematiek van repertoire toneel: het zijn zulke oude teksten.

Boermans probeerde Schnitzler te actualiseren door de problematiek van het egocentrische kunstenaarstype op zijn eigen baby-boom generatie te projecteren. Dat gebeurde soms heel mooi, soms redelijk vet. Met name het willekeurig inzetten van Bob Dylan-nummers vond ik weinig verheffend.

Een ander probleem is Schnitzler's plotlijn over een hysterische dochter, die ook nog zelfmoord pleegt -- waarschijnlijk rond 1900 progressief en anti-bourgeois, nu echter gedateerd. Hier onstaat dan een voor modern toneel typerend 'register'-probleem: de toon van het stuk werd in het algemeen 'modern' gehouden, dwz met veel meer ironie, distantie, wereldsheid tav de emoties van de karakters dan in de tekst zelf zit. Maar als je wel de plot letterlijk volgt, zoals hier, dan komen er ook momenten van ouderwets 'groot drama'. Hoe daar mee om te gaan? De oplossing bij Boermans: een plotselinge uitvergroting. Die dochter moet dan bijvoorbeeld opeens uit nervositeit in het echt gaan plassen... Dat geeft wat mij betreft een tenenkrommend effect, het is een soort fysieke ervarings-lust die niet door de rest van de voorstelling 'verdiend' wordt.

Streetcar bevestigde deze vermoedens:
1. popmuziek heeft een zware rol te spelen, functioneert bij vlagen als drager van de emotie die in het spelen van de tekst eerder onderdrukt wordt.
2. natuurlijk ook hier weer fysiek naakt; en ook een gekke toneeldecor opstelling. Misschien zelfs wat angst voor de tekst.
3. probleem: de grote dramatische scene, met wanhopig geschreeuw ed, komt uit de lucht vallen en is door gebrek aan context tenenkrommend.
4. probleem: er zit veel moderne slapstick in. Een gevaarlijk wapen. Wil je daarna nog authentiek emotioneel worden, moet het wel erg vet worden aangezet. Wil je daarna nog serieus worden, moet het wel minstens over leven en dood gaan.
6. poging tot actualiseren via een Turks/Nederlandse echtgenoot en white trash omgeving: het idee is leuk, maar deze moderne wereldsheid botst volkomen met de dramatische jaren 50 portée van de personages en de tekst.
7. want men volgt de tekst eigenlijk ook weer te getrouw: het onderliggend trauma hier is dat er ooit een huwelijk mislukt is omdat de echtgenoot eigenlijk homo was ... en na die verschrikkelijke ontdekking bij zichzelf meteen maar zelfmoord pleegde... Hu, hu, wat verschrikkelijk. Dat had men moeten durven weglaten.

aantekeningen over populisme nav de algemene beschouwingen

2008-09-30T16:11:00.026+02:00

1. Geert Wilders is werkelijk een goede spreker, zeker vergeleken bij alle anderen! In feite lijkt hij de enige met enig begrip van retorische opbouw. Merkwaardig dat hij tegelijkertijd vaak zo smakeloos is.

2. De algemene beschouwingen op TV volgen, zoals ik gedaan heb, is een pijnlijke confrontatie met de post-politiek op z'n puurst. Post-politieke politiek is technocratisch. Het gaat over het bijstellen van percentages. De koopkracht van de armsten mag vooral niet een procentpunt achteruitgaan, want dan...--overigens we zitten midden in een financiële crisis. Post-politiek houdt zich blind vast aan de economie, alsof de economie altijd het beste met ons voorheeft.

3. Wilders appeleert sterk aan de populistische afkeer van de bestuurlijke elite. Grachtengordel-types die fout op fout stapelen, maar toch nooit verantwoordelijkheid hoeven af te leggen, of anders wel weer een ander baantje toegeschoven krijgen. Ik voel dat ook ik sterk in dat gevoel wordt meegezogen. Noord-Zuidlijn! Het is ressentiment, maar met een goed-gedoseerde grain of truth.

4. Het is triest dat deze zeer ambtelijke arena zo gevoelig blijkt voor een moreel paniekje (Gouda!), waar dan snel weer nieuwe maatregelen voor worden bedacht. Dit is een heilloze weg. Het is dus niet verbazingwekkend dat Wilders altijd met het grote thema 'integratie' weet weg te lopen. Hij is de enige die het probleem ahw in zijn algemeniteit aankaart. Vandaar dat Pechtold zo ridicuul overkomt, als hij weer eens met stemverheffing Wilders over bepaalde formuleringen interrumpeert. Wat de redelijke partijen zouden moeten doen om van het populisme af te komen, is nu eens een echte politieke visie op de toekomst ontwikkelen.

gouden kalf

2008-09-30T16:10:00.005+02:00

Nrc Next, 17 sept, kunstpagina.

Volgens de Rekenkamer Amsterdam controleert de gemeente Amsterdam onvoldoende wat kunstinstellingen eigenlijk met hun subsidies doen. De helft van de onderzochte instellingen haalde de afspraken niet. Ongeveer 20 procent had veel te veel geld, terwijl een andere 20 procent in geldnood zat.

Dan een verslagje van de massale veiling van 223 werken van Damien Hirst. Dat gebeurde zonder tussenpersonen via Sotheby's. Hirst cashte meer dan behoorlijk. Want de traditionele kunsthandel en galeriehouders die hij zo wist te omzeilen, krijgen vanouds zo'n 50 procent (!!) van de verkoopprijs.

Hirst is now! Een beetje het Radiohead-foefje, natuurlijk, qua distributie. Je zou ook gek zijn als je het niet zou proberen. (Maar goed, dat is ook wat die hoge managers tegen elkaar zeggen over hun vertrek-bonussen...)

Is dit nu het ideaal-type van autonome kunst cq marktwerking, dat eigenlijk iedereen in de kunstwereld nastreeft? Dwz geen subsidie, geen tussenhandel, maar wel echt publiek en willige kopers.

De interessante vraag is: wat gaat die ouderwetse tussenhandel, voorheen toch de smeerolie van de cultuurindustrie, nog doen? Het lijkt een beetje een losing battle. Platenmaatschappijen maken geen winst meer, platenwinkels verdwijnen; maar de handel op internet floreert.

Artiesten verdienen minder, maar over het geheel genomen verdienen wel meer artiesten minder.

muzikale tijdgeest

2008-09-15T17:26:00.009+02:00

We hebben een hausse aan Amerikaanse retro/singer/songwriter/soul/folk-indie: the Walkmen, Okkervil River, Conor Oberst etc etc. De modale kant van de 80s triomfeert alsnog -- etwas verspätet. O o die plonkende baslijntjes. Nu Springsteen weer 'kan', en laten we het maar niet over Bob Dylan hebben, herontdekken blanke indiekids de tijdloze Triffids/Waterboys-natuurromantiek als mode. Dat wordt dan wel consumistisch ingekleurd met een handjevol blazers, met opzet slordig gespeeld natuurlijk, of zelfs vermengd met wat shoegaze (Arcade Fire).

De 80s waren ook muzikaal het meest naïeve decennium van de 20e eeuw.
De 80s romantiek berustte wezenlijk op de ideologische geslotenheid van de koude oorlog. De geschiedenis was tot stilstand gekomen, dus kon het subject oprecht veinzen een clean slate te zijn. Het heeft natuurlijk wel iets ontroerends, die pure onschuld, ontdaan van alle context en historisch besef. Ik ben er zelf mee opgegroeid. "I hit a lonely stretch"!

----

Authentieke overlevers uit de jaren 80: De Kift bestaat nog altijd, Hoofdkaas is de nieuwe cd. Nog steeds dezelfde ouderwetse muziek, waarvan je weet dat je die eigenlijk live moet horen. Maar in vergelijking met de pseudo-romantiek van Okkervil River krijgt deze muziek opeens iets heel progressiefs.

Theatrale voordracht, zelf-vertaalde zelfkant-poëzie, fanfare-hoempapa: serieuze oubolligheid has its uses.

Nostalgie naar de crisisjaren (Marinus van der Lubbe etc.) die toch kritisch kan functioneren. Hoe? Niet door romantisch te verlangen naar authenticiteit, maar door authentiek te verlangen naar een communicatievorm die nog niet totaal door de cultuurindustrie is gecommodificeerd (zoals grofweg nog bestond in de periode 1860-1930). Ook wel het tijdperk van het industrieel proletariaat!

De zanger begint me voor het eerst zelfs licht te ontroeren -- overigens evenredig aan de mate waarin hij dat zware Noord-Hollandse tuindersdialect weet te onderdrukken. De proletariër mag in dialect spreken, jawel, maar het internationale: geen folklorisatie, bitte!

Manu's inner White Negro

2008-06-07T18:42:00.012+02:00

Manu, De Vloek op de Overvloed.

Nederlandse rap met geëngageerde teksten. De blanke zanger articuleert op een overdreven manier die, met verlof, iets zwarts heeft. Een soort verpolderde raggamuffin stijl? -- ik ben geen kenner.

Onnatuurlijke urgentie. White negro-syndroom?

Rap is niet mijn ding, natuurlijk. Ik heb pop-oren: ik wil dat naar je toe gezongen wordt, zodat er een dialoog kan ontstaan tussen zanger en luisteraar, een samenspel van identificatie en ontvangst. Rap blijft voor mij teveel een monologisch genre. Voordeel is wel dat rap dus beter dan pop politiek kan bedrijven.

Op deze cd zet Manu aan het begin overtuigend een anti-kapitalistisch sentiment neer waar ik erg gevoelig voor ben. Tegen de ongelijke verdeling van rijkdom, tegen de wapenindustrie etc. Het raakt me, er ontstaat iets als emotioneel kippevel: Ja zo is het!

Maar dan. De bevestiging van mijn eigen wereldbeeld begint snel te vervelen. Waarom is het niet prettig om je eigen gelijk clichématig te horen uitdragen? Nog los van de populistische afdwalingen: ook Manu kan helaas niet zonder de woorden gaskamer en Palestina. Het blijft moralisme. Humorloos. De middelbare schoollessen over het kolonialisme schemeren nog door de boos angehauchte raps over het slavernij-verleden.

Bij het kunnen waarderen van (links) preken hangt veel af van de autoriteit van de stem. Je moet die stem van de rapper willen geloven, willen meegaan in de flow waarin woord en persoon zich even van alles loszingen. Bij Manu kan dat niet. Het blijft letterlijk, er zit geen ruimte in die articulatie. Niet stijf van de stress maar stroef van serieuziteit.

Te weinig wereldsheid. We blijven Nederlanders, he?

ad me ipsum

2008-05-31T17:53:00.006+02:00

Mudhoney heeft een nieuwe plaat uit. Die klinkt niet echt vernieuwend, maar is misschien ook slechts bedoeld als levensteken bij de reissue van de vroege singles-collectie Super Fuzz Bigmuff. Het is jammer dat de blazers van de vorige twee platen zijn verdwenen. Het is nu wel erg bluesrock geworden.

Maar de openingstrack weet me erg te raken. Dat komt door dit refrein, op vertrouwde wijze vilein eruitgegooid, met een onderkoelde zeurderigheid die de volwassenheid niet misstaat:

'the past made no sense

the future is tense

I'm now!'

Ah! Urgentie uit mislukking. Point taken.

'An open mind is an empty mind, so I keep mine closed.'

Het leven is geen geschenk. We moeten door.

Ik bespeur toch een zeker schuldgevoel bij de trieste afloop van mijn blog. Al die oude onafgemaakte berichten, als een molensteen om mijn nek....

Fidelity to the Event; goed Nederlands uitgedrukt: wat je begonnen bent moet je ook afmaken!

Met de actualiteit heeft het natuurlijk weinig meer te maken.

I'm now!

idfa van afstand

2007-11-25T09:31:00.008+01:00

Jos de Putter schreef een interessant stukje waarin hij de beeldtaal van de documentaire verdedigt tegen de emotiezucht die je nu veel tegenkomt.

Maar die trend heeft toch meer te maken met de invloed van commerciële TV, nog altijd het hegemoniale medium, dan met nieuwe technologische ontwikkelingen, zoals Putter suggereert.

Ook kadrering is maar een conventie.

Het bijzondere van youtube is denk ik dat het zo buiten de reguliere filmtaal valt. Er zijn daar filmpjes te vinden (je moet wel even goed zoeken) waarin de wereld 'zichtbaar' gemaakt wordt vanuit de wereld zelf.

Het beeldmedium in zijn puurste vorm: redemption of physical reality (Kracauer)!

de link: www.idfa.nl/nl/nieuws/dagkrant-2007/achtergrond/zoeken-naar-nieuwe-beeldtaal.aspx

Communisme in de ramsj (I)

2007-11-08T23:17:00.013+01:00

Ooit in de ramsj aangeschaft: Communism (2001) door Richard Pipes, "the greatest living historian of modern Russia" volgens de achterflap.

Het boekje geeft een accuraat/akelig beeld van de totalitaire terreur onder Lenin en Stalin. Waarom dit bekende materiaal nog eens tot je nemen? Soms besef je dat je te ver bent meegegaan in Zizek's Lenin-fascinatie (de betovering van de radicale daad) : dan wordt het tijd voor een opfriscursus.

China speelt in deze tekst uit 2001 een tamelijk onbeduidende rol; het is duidelijk nog uit een Koude Oorlog perspectief geschreven. Zo snel kan het gaan: history marches on.

Gaandeweg de lectuur begint een bepaalde toon van de auteur op te vallen. Dat is die van de ouderwetse ('Britse') geschiedschrijving die alwetend morele oordelen velt en zich daarbij verschuilt achter quasi-neutrale common sense.

Het communisme is des duivels, zowel in idee als in praktijk, zo valt het betoog van de auteur min of meer samen te vatten. En daar is niets mis mee en het ligt zelfs 'in de rede' (om een lelijke nieuwe uitdrukking te gebruiken). Maar het oordeel van de auteur wordt ondermijnd door zijn tegelijk volkomen onkritische bejegening van de rol van het kapitalisme en Amerika. Bv de hypocriete behandeling van het afzetten van Allende. En eigenlijk is alleen Moskou schuld aan de escalatie van de Koude Oorlog, de Amerikanen moesten wel, etc. etc. We hebben stiekem te maken met een old-school hardliner uit de school van Henry *misdaden tegen de menselijkheid* Kissinger.

Dit is de laatste alinea van het boek:
"Marx maintained that capitalism suffered from insoluble internal contradictions, which doomed it to destruction. In reality, capitalism, being an empirical system responsive to realities and capable of adjustments, has managed to overcome every one of its crises. Communism, on the other hand, being a rigid doctrine -- a pseudoscience converted into a pseudoreligion and embodied in an inflexible political regime -- has proven incapable of shedding the misconceptions to which it was beholden and gave up the ghost."
Sommigen zouden het gebruik van het zelfstandig naamwoord 'kapitalisme' hier als reïficatie bestempelen: capitalism being an empirical system? Capitalisme als de goede natuur, waar geen ideologie aan te pas komt, laat staan mensenhanden? Dat is hetzelfde naieve geloof van de communisten vroeger.

Maar door wie worden deze omineuze woorden nu zo soeverein uitgesproken? Wie is deze Richard Pipes? Wikipedia heldert veel op: http://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Pipes
Lees met name de sectie over zijn deelname aan het geheimzinnige en foute Team B!
Zie ook: http://en.wikipedia.org/wiki/Team_B
Conclusie: pure fantasie, alles gelogen!
Dit is dus dezelfde man die met veel aplomb Kolakowski aanhaalt: Marxism has been the greatest fantasy of the 20th century.
Greatest living historian of modern Russia? Een fantast van het ergste soort.
Dank Wikipedia voor uw onttoverende werking!
Dank ook voor deze link: http://www.commondreams.org/views04/1207-26.htm

end is near

2007-10-31T23:19:00.005+01:00

in november moet het maar afgelopen zijn met deze blog

of:

Mein Ruin das ist zunächst
Etwas das gewachsen ist
Wie eine Welle die mich trägt
Und mich dann unter sich begräbt

(Tocotronic, Kapitulation cd 2007)

ook:

In Berlin angekommen, brach ich alle bis dahin bestandenen Verbindungen ab, machte mit Unlust seltene Besuche und suchte in Wissenschaft und Kunst zu versinken.

(Marx, Brief an seinen Vater vom 10. November 1837)

Greenspan & het recht om het bij het verkeerde eind te hebben

2007-09-30T15:46:00.011+02:00

Alan Greenspan, voormalig baas van de Amerikaanse centrale bank, 81 jaar, publiceert zijn memoires. Voor een gage van 8,5 miljoen.

De man die zo'n 20 jaar lang zijn stempel kon drukken op de mondiale economie koketteert nu met zijn klunzigheid. Die beruchte belastingverlaging was natuurlijk wat onhandig, want helemaal niet zo bedoeld -- maar is belastingverlaging niet per definitie belastingverlaging voor de rijken, waarvan de armen niet meeprofiteren?

Hoe klunzig ook, 20 jaar neo-liberalisme heeft de elite geen wind-eieren gelegd.

De man die zo'n beetje de physiognomie van Henry *misdaden tegen de menselijkheid* Kissinger heeft overgenomen, presenteert zich hier als het type van de schlemiel. Een economische nerd op een toppositie heeft op de een of andere manier vaak de behoefte zijn sociale onaangepastheid en fysieke lelijkheid voor het voetlicht te brengen. Uit koketterie. De markt is met menselijk gezicht al onmenselijk genoeg.

Het grote nieuws is níet dat Greenspan hoger van Clinton opgeeft dan van Bush. Maar dat hij aan het einde van een lange carriere enkele kanttekeningen bij het marktdenken wil plaatsen. Er zijn inderdaad schadelijke uitwassen. Die topsalarissen. Het materialisme is tegenwoordig te ver doorgeslagen. Rijkdom is ook niet alles; je koopt er geen geluk voor.

Dergelijke uitspraken van mensen die hun hele leven voor neo-liberale instellingen hebben gewerkt, zouden in de media verboden moeten worden. Er zou een auteursrecht op kritiek op het marktdenken moeten komen, een soort biologisch kwaliteits-keurmerk: "uitspraak niet neo-liberaal geïnfecteerd".

Dat geldt ook voor al op jongere leeftijd van hun geloof gevallen neo-liberalen. Hoeveel 'anders-globaliseren'-boeken zijn niet geschreven door ... voormalige Wereldbank-medewerkers? Dat moeten we niet meer serieus nemen. Het moet helder zijn: wie niet voor ons is, is tegen ons.

knipselarchief van een verloren zomer

2007-09-30T15:45:00.005+02:00

im arbeit

meme (II)

2007-09-30T15:44:00.006+02:00

De beweging van de brights. Richard Dawkins legt de bedoeling hier uit:

http://books.guardian.co.uk/review/story/0,12084,981412,00.html

(Er staat overigens een iets kortere versie op: http://www.the-brights.net/. Waarom niet die lange? Vanwege dat rare begrip 'meme' waarschijnlijk.)

De achterliggende gedachte is dus: een positief woord te creëren voor alle mensen die een naturalistisch wereldbeeld aanhangen, naar analogie van het woord gay voor homosexuelen. Bright als een up-word tegenover het met negatieve connotaties bezette atheïst.

Maar de keuze voor het woord bright is geen gelukkige. Laten we wel wezen: I am a bright... het werkt gewoon niet.

En dat heeft te maken met conceptuele slordigheid.

Allereerst lijkt het me dat Dawkins de volgorde omdraait: het woord gay kon pas tot een zelfstandig naamwoord worden (I am a gay), nadat het eerst als adjectief was toegeëigend (I am gay). Dawkins redeneert voor bright echter precies andersom: eerst moet er een nieuw zelfstandig naamwoord komen (I am a bright: ik ben een naturalist), en daarna --"als de meme succesvol is"-- kan de eigenlijke bijvoeglijke betekenis van bright ook weer gaan meewegen (slim, intelligent, helder van geest).

Dat klopt natuurlijk niet. Het is ook niet voor niets dat dat bright op zoveel mensen als 'superieur' overkomt. De détournage van het woord is niet van dezelfde orde als die van gay. Dawkins ziet over het hoofd dat het bijvoeglijk naamwoord gay (vrolijk, exuberant) juist in negatieve zin gebruikt werd voor het gedrag van homosexuelen ('verwijfd'). En het is deze negatieve betekenis die men dan appropriëert: jij vindt mij gay? weet je wat: ik ben gay! Door het negatieve etiket als geuzennaam aan te nemen worden de rollen omgedraaid.

Het gaat dus om een politieke taal-daad, vergelijkbaar met het zich toeëigenen van het woord 'nigger' door de zwarte beweging in de jaren 70. Maatschappelijke anerkennung kan worden afgedwongen precies daar waar mensen symbolisch worden buitengesloten. De woorden die gebruikt worden om een groep te kleineren ('het is maar een nigga, die heeft geen rechten') benoemen ahw huns ondanks ook een subject dat als zodanig recht van spreken heeft ('ik ben díe nigga, ik besta').

Iets negatiefs wordt dus iets positiefs. Dat kan zelfs, unbeknownst to Dawkins, bij een volgens hem zo beledigende term als queer: de academische Queer Studies in de USA zijn er het bewijs van. Maar bij bright kan het nu net niet, omdat die term zelf positief is en mogelijk juist anderen negatief etiketteert (de dommen).

Bright is dus flut. Wat was een beter woord geweest? Het enige wat ik zo snel kan bedenken is: brainy. Waar dat nu nog een puur negatief etiket voor de intellectueel of het intelligente kind op school is (brillendragend, onatletisch, nerdy), zou het een heel nieuwe betekenis kunnen krijgen: de naturalistische. Onze breincellen als natuur. Brainy: ik hoef helemaal niet in bovennatuurlijke entiteiten te geloven. Denk ook aan Dennett: consciousness explained.

Of in het Nederlands: bijdehand.

meme (I)

2007-09-30T15:44:00.005+02:00

In de blogo-sfeer zingt een citaat rond van de atheïstische wetenschapper Steven Weinberg:

Good people will do good things, and bad people will do bad things. But for good people to do bad things --- that takes religion.

In alle eenvoud wordt hier de vinger op de zere plek gelegd. Laat gelovigen eerst hier maar eens op antwoorden voordat ze een discussie over atheïsme willen aangaan.
En een antwoord zal nog niet zo eenvoudig zijn.
Zo klinkt het bv veel minder overtuigend als de termen worden omgedraaid, dus:
Bad people will do bad things, and good people will do good things. But for bad people to do good things --- that takes religion.
Waarom is dit niet hetzelfde?
Religie heeft de aanspraak er voor alle mensen te zijn; zo lijkt het echter alleen om de slechte mensen te gaan, religie als een heropvoedings-cursus voor criminelen. Dat kan best nuttig zijn, maar het is een vorm van maatschappelijke temming die ook door andere instanties gedaan zou kunnen worden. (Of het moet zo zijn dat alleen religie dezelfde taal spreekt als de crimineel, dwz op hetzelfde geestelijke niveau staat: primitief, kinderlijk-egoïstisch, autoriteits-behoeftig...)
Het verschil in betekenis tussen de twee versies zit hem vooral in de effectiviteit van de 'bekering' ('to do X, that takes religion'). Intuïtief voel je aan dat het bekeren van een goed mens iets heel anders is dan het bekeren van een slecht mens. Je kunt je zelfs afvragen in hoeverre een slecht mens werkelijk een goed mens wordt door (opeens) in god te gaan geloven. Een religieuze bekering van een goed mens daarentegen betekent echt iets, daar vindt een werkelijke en onherroepelijke verandering in een mens plaats, maar niet ten goede.

Een andere tegenwerping zou kunnen zijn: maar je kunt voor religie net zo goed ideologie invullen, denk aan de Nazi's en Communisten, die zijn veel erger. Dus:
Good people will do good things, and bad people will do bad things. But for good people to do bad things --- that takes ideology.
Dat is zeker waar.
Maar het probleem blijft toch bij de gelovigen liggen: want deze definitie van ideologie sluit namelijk ook weer religie in: religie verschilt hierin niet wezenlijk, hooguit relatief, van politieke ideologieën waarin mensen blind gaan geloven.
Dwz, als men bestrijdt dat religie een ideologie is, moet men eerst het Weinberg-citaat over wat religie doet kunnen weerleggen.

just like david harvey said...

2007-09-30T15:44:00.003+02:00

komt eraan

leestip voor allochtonen

2007-09-30T15:44:00.001+02:00

hier komt een stukje over Strindberg

bos tapes -- revisited

2007-09-30T15:41:00.001+02:00

Ik kom nog even terug op dat moment aan het eind van de Wouter Bos Tapes docu-serie: Bos zegt dan dat er met een nederlaag misschien wel beter valt te regeren.
Een nu al klassiek moment in de recente parlementaire geschiedenis.

Maar waarom vraagt de interviewster hier eigenlijk niet door? Dat is onvergeeflijk.

Er is een vreemde trend gaande in de manier waarop men momenteel tv-portretten maakt. Het is so-wie-so emotie-tv, dus alles wordt 'getoond' zonder interpreterende kaders (bv een intelligente voice-over). Maar die emotionele aanpak begint nu ook de inhoud van interviews aan te tasten, de zinnen zelf. Wat gezegd wordt wordt als taalhandeling geëmotionaliseerd. Door ze in van die nadrukkelijke, veelbetekenende stiltes in te bedden.

De tijd van kritische interviews is voorbij. Het zíjn in feite ook helemaal geen interviews meer. Er vallen in het gesprek onophoudelijk gaten, de geïnterviewde wordt geacht zélf door te praten, via zijn eigen associaties. De vragen gaan niet in op wat er gezegd wordt; de interviewer denkt niet mee. De geïnterviewde is zo in de weinig benijdenswaardige situatie dat hij helemaal alleen is. Dat hij zijn eigen grapjes moet inkoppen, ahw nog over de interviewer heen.

Als de geïnterviewde door het gebrek aan feed-back dan eens iets geks zegt (of liever nog: iets dat controversieel klinkt), hoor je bij wijze van spreken de makers opspringen: ze hebben hun soundbite. Dan zoomt men wat in op het gezicht van de geïnterviewde. Vaak valt die even stil, enigszins geschrokken misschien door wat hij zich zojuist heeft laten ontvallen. De stilte wordt voelbaar. Na o zo lange seconden spreekt dan de interviewster vol invoeling dat totaal nietszeggende "ja....." uit, ...... waarna er weer een lange stilte volgt, ....... en misschien nog eens een "ja......." van de kant van de geïnterviewde. Wat valt er ook te zeggen bij de peilloze diepte van het universum? Daar zijn gewoon geen woorden voor. Laten wij aanbidden......

PS I: een geval apart is de nare interviewstijl van Felix Rottenberg. Eerst de hele tijd lomp interrumperen om dan aan het einde van de uitzending volslagen willekeurig die diepzinnige stilte-truc toe te passen. Als je er op let geeft het koddige resultaten: een met veel dramatiek ingeklede slotzin die thematisch voor het hele gesprek moet staan, maar vaak van het niveau is: o ja, dat wilde ik ook nog zeggen, toen jij me in de rede viel...

PS II: een geval apart is het constante "ja......" van Joris Luyendijk in Zomergasten. Een door die veelvuldigheid zeer gedifferentieerd gebruik, afhankelijk van de gast in kwestie. Bij Rinnooy Kan drukte het -onmachtig- een soort voorbehoud uit: een gevoel van twijfel aan de steekhoudendheid van het Rijnlandse model, waar Luyendijk argumentatief niets tegen in te brengen had. Bij Linda de Mol dan weer op de bovengenoemde manier. Door de lengte van het programma ging haar op een gegeven moment óók een lichtje op. Maar ze had gewoon echt niets te melden.

onttovering van de tour -- revisited

2007-09-30T15:40:00.001+02:00

Ik had het natuurlijk helemaal mis. Doping was cruciaal.

Een broos evenwicht werd verstoord. Iedereen weet dat succes in sport uiteindelijk teruggaat op een vorm van ongelijkheid. De biologische ongelijkheid die we van onze afkomst hebben meegekregen. Wat mogelijk is voor een sporter hangt af van zijn lichaam; er zijn beperkingen waar zelfs Amerikaanse trainings-schema's niets aan kunnen verhelpen.

De vraag is nu: waarom kan sport bij het grote publiek zo aanslaan als het eigenlijk een vorm van ongelijkheid betreft? Omdat er concurrentie is tussen een paar kampioenen die bijna gelijkwaardig zijn. Juist hier, bij bijna gelijke kracht, treedt het kleinste inviduele verschil als een waarlijk individueel en tegelijk algemeen menselijke kwaliteit naar voren.

De kampioen kan in zijn prestatie karakter tonen, juist omdat hij niet meer gehinderd wordt door de lichamelijk/technische beperkingen waar het peloton knechten mee te maken heeft. Zijn prestatie is individueel, die van het peloton blijft collectief.

Iedereen weet dat wielrennen lichamelijk de zwaarste sport is, dat het in feite een onnatuurlijk zware sport is, en dat het lichaam dus aan technische programma's in welke vorm dan ook onderworpen zal worden om zo goed mogelijk te presteren.

Doping kan hier eigenlijk geen kwaad. Dat is echter aan één voorwaarde verbonden: doping kan geen kwaad zolang het niet de verdeling van de sport in toppers en peloton in de war gooit.

Het gevaar van doping is dat het democratiseert. Een knecht kan de tour winnen. En dat bederft ons plezier. Dan vindt er een totale ontwaarding plaat van ons begrip van individuele prestatie.

Zo verklaren we ook waarom Michael Boogerd nooit een tragische held kan worden.

De meeste sporten kennen een verdeling in een top-tien, top-twintig die alle grote prijzen pakt met daaronder een massa ploeteraars (Pareto's 80/20 ratio komt in gedachten). [Dat functioneert trouwens ook in cultureel opzicht goed: je kunt niet over 200 wielrenners interessante karakterschetsen schrijven, met 20 gaat dat een stuk beter.]

Michael Boogerd behoort tot de massa der ploeteraars. Hij heeft het knechtschap ook als de voor hem passende plaats in de natuurlijke rangorde aanvaard. Zelfs zijn vader geloofde niet dat hij nog eens een belangrijke cours zou pakken ('al zit hij natuurlijk wel altijd bij de voorsten').

Het merkwaardige van de Nederlandse media is nu dat ze net doen of Boogerd opeens wel tot die top-twintig behoort die de prijzen verdeelt, terwijl ze eigenlijk beter weten.

Zo ontstaat zoiets als dat tenenkrommende binnenhalen van Boogerd als tragische held. Zijn afscheid van de wielersport door Rasmussen de grond ingeboord. Allemaal lariekoek. Knechten kunnen geen helden zijn, ze zijn daarvoor niet geindividualiseerd genoeg: vandaar ook altijd die strategische 'domheid' van Boogerd in finales.

Iets anders werd ook steeds duidelijker: dat het leven van een knecht in de wielrennerij over rozen gaat. In feite verdienen die knechten een gigantisch salaris zonder veel prestatie-druk. Ze hoeven alleen maar de kampioenen naar voren toe te rijden. Maw er lijkt in de wielersport een te klein speelveld te zijn, waardoor de knechten nauwelijks enige opwaartse druk voelen van de concurrentie van beneden.

Daarom geloof ik Boogerd als hij op zijn blauwe ogen verklaart nooit doping te hebben gebruikt.

onttovering van de tour

2007-07-18T18:58:00.000+02:00

Bij alle morele paniek over doping heb ik soms het gevoel dat het hier eigenlijk maar om een neven-effect gaat van een algemener proces van door rationalisering gedreven onttovering. Men windt zich op omdat men zich hier nog over kán opwinden: want wat te doen tegen het regime van de 'oortjes' dat op een veel fundamenteler niveau het aura van de sport aantast (Buzatti anyone?). Doping heeft ten minste nog iets met het lichaam te maken.

In wisselwerking met de rationalisering van de sport zelf staat de evolutie van het commentaar. Vroeger had ieder land in de verslaggeving een soort eigen nationale stijl. Bijvoorbeeld de veelgeroemde Belgische wielerverslaggeving: je zag dan een andere Tour de France dan met Mart Smeets. Al dat karakteristiek 'nationale' is nu aan het verdwijnen door de rationalisering van de sportinformatie. Dat geldt niet alleen voor wielrennen trouwens.

Minder 'couleur locale' van een particuliere journalist, meer de harde feiten an sich. Feiten zijn natuurlijk ook beter uitwisselbaar en verkoopbaar dan een persoonlijke blik. Daarbij worden die feiten tegenwoordig verpakt in kant-en-klare anekdotes: al zappend beland je soms bij toeval -- in een andere taal -- weer in letterlijk dezelfde anekdote die je zojuist verlaten had.

Opnieuw dus de paradox van de mondialisering: op microniveau neemt de heterogeniteit toe, op macroniveau ontstaat juist homogenisering. We krijgen op het dagelijkse tour-journaal veel méér informatie dan vroeger, er ontstaat dus ook een diverser beeld van de werkelijkheid. Maar die informatie is wel mondiaal gelijkgeschakeld: overal ter wereld krijgt men nu behalve meer ook dezélfde informatie, hetzelfde beeld van de tour.

Let wel: wat voor cultuur/media geldt hoeft niet per se voor andere gebieden op te gaan. De onttovering van de tour staat niet gelijk aan de angst voor McDonalds. In ons voedsel hebben we meer keus dan ooit, zonder dat we allemaal in Nederland of Frankrijk hetzelfde eten.

just gimme indierock III

2007-07-18T18:57:00.004+02:00

Sebadoh, The Freed Man (reissue op Domino).

Ik ga hem niet aanschaffen want ik heb nog die cd waarop de eerste 2 LPs van Sebadoh verzameld zijn - helemaal volgepropt (80 minuten), waarbij ze dan toch nog een paar nummers weg moesten laten, waaronder, o ironie, 'healthy sick'.
Toch ben ik wel benieuwd naar de liner notes van Eric Gaffney. Ik was altijd wel een fan van die Gaffney, een veel interessanter figuur als je het mij vraagt dan Jason Loewenstein. Hij had in de toptijd van Sebadoh (III en vs Helmet) ook goede songs, ik denk dat hij het was die de metal dingetjes erin bracht...

Geen nostalgie, graag.

Zie deze link:
http://www.youtube.com/watch?v=eFllbhhn-6M&mode=related&search=

Lou Barlow was een moeilijk iemand.
Maar vergelijk dit eens met Grandaddy: is niet het probleem van de veilige indierock het volledige gebrek aan problematische subjectiviteit?

Er schuilt een zekere tragische ironie in de geschiedenis van Lou Barlow. Hij was het die eind jaren 80 de weg wees van agressief naar mellow ("slower, much slower"). Van underground naar slaapkamer, van het 'persoonlijke=politiek' naar 'intimiteit als revolte'. En zo ontstaat dan indierock, met alle gevolgen van dien.

Hij maakt zelf tegenwoordig ook vreselijk zoete dingen. Maar zonder veel succes.

Zijn ontwikkeling is een proces van typisch Amerikaanse zelfvinding. Barlow begon ooit met volkomen in-zich-zelf-gekeerde tape-noise plus psychoseksuele frustratie. Nu heeft óók hij over zijn gevoelens leren communiceren: in Oprah-jargon.
De "masturbating jesus freak" is via porno, zelfhaat, en blowers-lethargie uiteindelijk als een genormaliseerd middenklasse-subject bovengekomen.

Monogamie en vaderschap.

In een interview las ik dat Lou Barlow moest wenen toen hij voor het eerst Devendra Banhart hoorde.

just gimme indierock II

2007-07-18T18:57:00.003+02:00

Het concert in Paradiso van Dinosaur Jr (27 juni) was goed maar bracht weinig verrassingen. Het was niet eens erg 'luid'. Het kost me ook moeite om iets interessants over de nieuwe cd Beyond te zeggen. Er staan een paar goede nummers op (1, 2, 7, 10), maar al met al klinkt het wel erg ... middelbaar?

Wat valt het meest op? Dat de jaren 70-hardrock invloed nu zo duidelijk hoorbaar is. Dat kan natuurlijk ook aan mijn eigen oren liggen (sadder and wiser). Zodat er een interessant epistemologisch probleem ontstaat: was die invloed er niet altijd al en hoorde ik het gewoon niet? Maar zo'n riff aan het einde van nummer 4 ... dat is gewoon banaal. Dat gaat mij, als fan van het eerste uur (de jaren 80 platen), toch wat te ver.

Stiekem denk ik dus dat het 'objectief' aantoonbaar is dat de band hier minder moeite doet om die hardrock-invloed te camoufleren of in te kleden. Wat er ontbreekt zijn de beproefde jaren 80 underground strategieën als snelheid, slordigheid, en lawaai.

Komt dat door de volwassenheid? De anxiety of influence voorbij en gewoon voor je inspiratiebronnen durven uitkomen?

Of de tijdsgeest? Er bestaan immers geen 'foute' genres meer, zoals hardrock dat in de jaren 80 was. Alles kan, alles mag. De oude subculturele/sociologische connotaties van muzikale stijlen zijn inmiddels volkomen verdwenen. Het is alleen nog maar geluid waar je je al dan niet goed bij voelt.

Nou, ik voel me nog altijd niet lekker bij gitaarsolo's. Daar kan ik dus ook niets aan doen.

Op deze cd doemt er een probleem op dat Mascis vanaf Where you been parten speelt. Zijn soleren lijkt vaak tamelijk willekeurig op de songstructuur te zijn geplakt. Er ontstaat geen 'organische' eenheid van song en solo. Alles valt een beetje uit elkaar (vaak ook verse/chorus). En wanneer er dan in bv de melodie onvoldoende originaliteit zit, zoals hier vaak het geval, dan krijgen die 'er-aan-toegevoegde' solo's met hun opgelegde 'emotionaliteit' iets kitschigs. Bescheidener gezegd: ze zijn op een moeilijk te verklaren manier saai.

Ik herinner mij opeens een uitspraak van Lou Barlow ergens midden jaren 90, toen Mascis wegens een spierziekte aan zijn hand een tijdlang geen gitaar meer kon spelen: dat Jay zonder gitaar vele malen interessanter zou zijn dan mét. Toen waren ze nog vijanden, natuurlijk.

Beyond klinkt meer als een band (strakker) dan de jaren 90 cd's waarop Mascis alles zelf inspeelde. Murph op drums heb ik natuurlijk liever dan Mascis zelf. Maar de oude bandbezetting brengt niet de gehoopte terugkeer naar het geluid van de eerste drie platen. Die werden niet zo lang geleden op Merge heruitgebracht; en je ziet toch vaak dat bands door die reissues van hun eerdere werk weer in dezelfde stijl proberen te gaan spelen (denk Sonic Youths laatste, of Wire). Deze nieuwe cd herneemt eigenlijk in zijn geheel de dalende compositorische lijn die van The Wagon via het matige Where you been naar dieptepunt Without a Sound loopt.

Maar echt slecht is ie ook weer niet. De zanglijnen zijn fraai. De stem van Barlow is mij daarbij liever dan die van Mascis, juist omdat hij zich 'zwakker' tav de muziek opstelt. Waar de stem door noise wordt overstemd kan ware subjectiviteit tevoorschijn komen.

Voor deze oren, dan.

(Terzijde: het blijft trouwens een gemiste kans dat er bij die reissues niet aan interessant extra materiaal gedaan is: dit bv: http://www.loobiecore.com/beenwaitingforyou.html).

bah

2007-07-18T18:54:00.006+02:00

Zelfs als flex-werker met een vast contract ben je niet veilig.

zoals Fredric Jameson zegt:

"...if I ask myself what would today be the most radical demand to make on our system -- that demand which could not be fulfilled or satisfied without transforming the system beyond recognition, and which would at once usher in a society structurally distinct from this one in every conceivable way, from the psychological to the sociological, from the cultural to the political -- it would be the demand for full employment, universal full employment around the globe. As the economic apologists for the system today have tirelessly instructed us, capitalism cannot flourish under full employment; it requires a reserve army of the unemployed in order to function and to avoid inflation. That first monkey-wrench of full employment would then be compounded by the universality of the requirement, inasmuch as capitalism also requires a frontier, and perpetual expansion, in order to sustain its inner dynamic. But at this point the utopianism of the demand becomes circular, for it is also clear, not only that the establishment of full employment would transform the system, but also that the system would have to be already transformed, in advance, in order for full employment to be established. I would not call this a vicious circle, exactly; but it certainly reveals the space of the utopian leap, the gap between our empirical present and the utopian arrangements of this imaginary future."
(uit 'The Politics of Utopia')

Het is ondanks het jargon een treffende gedachte. Maar waarschijnlijk alleen voor wie aan den lijve heeft ondervonden wat het is om zomaar een baan te verliezen.

muzikale tijdgeest

2007-07-18T18:54:00.005+02:00

Chemical Brothers, We Are the Night.

Hier heb ik nooit iets aan gevonden, te lomp. Gebruiksmuziek, en ik ben geen houser.

Er is weinig veranderd, nog altijd die basis van 'knallende' big-beats die dan in een als de laatste mode klinkend geluidsjasje worden gehesen.

Men probeert tot songs te komen maar het resultaat klinkt verdacht veel als format. Het leeft niet. En dan die vreselijke gewoonte van ingehuurde gastvocalen: zóó 90s.

Waar de digitale technologie in razend tempo doorevolueert, zijn de chemicals stil blijven staan. Het gepimpte trucje is uitgespeeld.

In feite zinloos om het er überhaupt over te hebben, maar dan beng!: tegen het einde van de plaat een onvoorstelbare verrassing.
Ik bedoel de instrumental 'Harpoons'. Die klinkt in het wonderschone samengaan van treated gitaar en psychedelische synth-sound werkelijk verdacht veel als ...... My Bloody Valentine.

Mijn god, dus toch: trickle-down effect van de technologie?

Knallhart

2007-06-20T14:53:00.000+02:00

Knallhart (regie Detlev Buck).

Deze film lijkt enigszins onopgemerkt aan Nederland voorbij te gaan. Het is soms moeilijk te begrijpen wat de massa in zo grote getale naar de ene film drijft (Gegen die Wand) en dan niet naar iets soortgelijks. Ook in Knallhart vinden we de Grossstadts-blues. Zeer dramatisch, maar niet té melodramatisch.

Het verhaal speelt zich af in de Berlijnse achterstandswijk Neukölln, waar een middelbare scholier gaandeweg in de criminaliteit verzeild raakt. Als je de plot samenvat blijft er weinig van over, maar gold dat ook niet voor Gegen die Wand? Het geheim van de film schuilt in de natuurlijke, onnadrukkelijke manier van vertellen over de problemen in de multiculturele samenleving. Steeds als je even bang bent dat het toch de verkeerde kant op gaat, richting melodrama of cliché, verrast de film je door een kleine wending of een keuze voor realisme.

De film is down to earth. En nog belangrijker: geweld wordt níet ge-glamouriseerd.

Nederlandse filmmakers, doe er uw voordeel mee.

muzikale tijdgeest

2007-06-15T03:37:00.002+02:00

De hype is true. Digitalism, Idealism hakt er lekker in.

Hetzelfde terrein als Daft Punk: de disco invloed, het trucje met de filters, de synth arpeggio's. Maar waar Daft Punk op hun laatste plaat een wel erg 'dicht' geluid produceerden, blazen Digitalism het genre weer wat lucht en vrolijkheid in: middels new wave pop!

Het palet kent ook wat meer variatie dan bij de Franse meesters: zo is de punkfunk niet onopgemerkt voorbijgegaan, en kunnen de vocalen ge-vocoderd, verknipt (de versie van The Cure's Fire in Cairo), of gewoon pop klinken. De gesamplede en digitaal bewerkte new wave gitaarloopjes van begin jaren 80 worden herkenbaar ingezet en ten volle uitgebuit. Beats en gitaar en vocalen gaan in de productie evenwichtig samen.

Dance/rockism: de binaire tegenstelling anno 2007 eindelijk achterhaald. Op nummer Anything New lijkt het of er een soort dans tussen de beide kanten plaatsvindt: een wervelende pirouette.

Prijsnummer Pogo is dan weer fraai durchkomponiert! Buitengewoon winnende vocalen die 80s new wave met een klein toefje 70s (Hall & Oates?) kruiden.

Waar Digitalism vanuit de dance naar de rock toe beweegt, werkt Vive la Fete, Jour de Chance precies andersom: electrorock die niet bedoeld is om thuis naar te luisteren. De songs klinken allemaal erg generisch, on-individueel. In feite als een soort veredelde covers: de zangeres klinkt letterlijk als imitatie van Duitse jaren 80 bands die een nummer in het Frans opnamen. Leuker is het nep-duits op het nummer Quatsch. Rock die tot dance wordt moet zich op een of andere manier van alle inhoudelijke ballast ontdoen: moet wel grappig worden.

Het verschil in ambachtelijkheid is frappant: Vive la Fete staat tot Digitalism als Simian Mobile Disco tot Justice!

resist the box

2007-06-15T03:21:00.001+02:00

Een verleidelijke aanbieding bij het Kruidvat. De complete Bach (155 cd's boxset). De complete Mozart (170 cd's boxset). Voor een weggeefprijs. Moeten mensen niet tegen zoiets in bescherming genomen worden? Dit is een soort culturele pornografie, een te sterke prikkel voor het zenuwgestel.

Het ondenkbare: stel dat je je in zo'n box verliest en daadwerkelijk alles gaat beluisteren?

Resist the box.

Het hoogste en tegelijk minst plausibele stadium van het cd-tijdperk. Dat dit kan is toch wel het noteren waard.

Hoe snel zouden de schijfjes verrotten? Sneller dan je ze kunt afluisteren iig.

Misschien dus wel een dump-actie. Men verramstj nog even wat boxen voordat de consument middels een nieuwe hi-fi-technologie gedwongen wordt weer van voren af aan te beginnen.

--Resist the list.

De lage dollarstand en amazon.com zijn levensgevaarlijk. Hele lijsten van aantrekkelijke cds leg ik aan; urenlang heen en weer geklik, prijsvergelijken, watertanden.

Het leidt tot niets. Het is te veel.

Het afsluiten van het programma wist onherstelbaar deze sporen van verlangen.

Virtuele melancholie is ook een gevoel

--Resist the archive.

pauvre moi, die ooit kon denken: j'ai lu tous les livres...

op Pitchfork verzink je in het review-archief.

De continue stroom nieuwe reviews valt alleen nog met de meest rigoreuze arbeids-discipline bij te houden.

hong kong genrefilm

2007-06-15T01:21:00.001+02:00

Gezien in de Hong Kong-reeks in het Filmmuseum: Exiled (regie: Johnny To) en On the Edge (regie: Herman Yau), beide uit 2006.

Twee echte genre-films uit Hong Kong. In Exiled krijgen we een wat verstilde gangsterplot; in On the Edge een grotendeels in flashback verteld verhaal over een agent die undercover gaat bij een misdadigersclan. Onontkoombaar in dit genre de patriarchale melodramatiek: het draait steeds om mannen onderling, om hun emoties, ere-codes etc. Dus is de misdaadclan voor een agent 'natuurlijk' een warmere gemeenschap -- cq extended family -- dan het bureaucratisch politieapparaat. En elke vrouw is nog een 'object' in de klassieke zin: ze is in de plot nooit actant, blijft passief; een hoer of een engel.

In beide films spelen in de hoofdrollen veel dezelfde acteurs. Het genre-systeem als zodanig opereert vermoedelijk ook als een soort extended family; een vaste crew, een vaste cast. Voor de kijker krijgt dat vaste ensemble van acteurs op een heel natuurlijke manier een vertrouwd gezicht. De persona van een acteur wordt over meerdere (maar inhoudelijk dezelfde) films opgebouwd. Hij hoeft dus nooit helemaal samen te vallen met zijn rol, maar -- en dat is een belangrijk verschil met high-budget cinema -- ook niet terug te vallen op een zwaarwegend individueel star-image. Het gaat zowel productietechnisch als inhoudelijk om een collectief en daar schuilt zeker iets utopisch in.

Een genre-systeem kan de a priori vastliggende clichés serieus nemen en ahw van binnenuit bewerken. Zo ook hier: in Exiled worden de gangsterclichés een heel klein beetje richting abstractie, melancholie, en absurdisme gemanouvreerd. In On the Edge gebruikt men de vaste patronen voor kleine psychologische variaties: bv een mafia-liefje dat nu eens niet wil verburgerlijken (en de held verwijt niet meer genoeg naar porno te kijken). Dat is allemaal niet heel revolutionair, natuurlijk. Maar het levert wel redelijk interessante films op, die populair zijn en tegelijk inhoudelijker dan wat wij in dure Tv-series te zien krijgen.

Hoe komt dat?

Het draait allemaal om misdaad, maar de films zijn niet per se op geweld gericht. Het zijn eigenlijk gewoon actie-films. De verbeelding van het geweld vindt voornamelijk plaats in de mise-en-scene, niet via montage (of special effects). Het tempo kan dus ook redelijk laag liggen. Misschien raar om te zeggen, maar vergeleken met big budget cinema zien we hier nog een wereld op gewoon 'menselijke' schaal.

In Europese films mis je vaak een sense of location. In een genre-systeem bestaat die over het algemeen nog wel. Via de vaststaande clichés in locatie (politieburo, misdaadkroeg, appartement in torenflat) kan gaandeweg een gevoel voor het lokale doorsijpelen. De 'buurt' speelt in deze films nog een rol, evenals de 'straat'. Op vrij natuurlijke wijze kunnen zo grotere thema's aan bod komen, bv die van moderne techniek versus traditie.

Dit verklaart ook iets eigenaardigs aan het genre: het blijft op een bepaalde manier aan de eigen locale context gebonden. Het zijn films die niet echt 'universeel' werken; er vindt weinig 'transcendentie' plaats. Bescheidener gezegd: het zijn films die zich moeilijk op hetzelfde populaire niveau waarop ze gemaakt zijn laten exporteren. We komen ze als geïnteresseerde wereldburgers tegen op de festivals of in speciale programma's; vaak zoals nu in een late-night slot.

De eerlijkheid (maar is er een slechtere anti-climax denkbaar?) gebiedt dan ook te zeggen dat ik meer plezier beleef aan een film als Dog Bite Dog (regie: Chang Pou-Soi) -- onlangs te zien op het Amsterdam Fantastic Film Festival. Ook dit is een Hong Kong-genrefilm, maar wel een heel ambitieuze. De verbeelding van de wereld is zeer rauw-realistisch, de acteurs spelen overtuigend volkomen manische types. Een film met veel plotwendingen, waarvan de brute climax dan wel weer in de typisch melodramatische Hong Kong-stijl is.

Het geweld heeft zich hier tov de bovengenoemde films ahw verzelfstandigd: het is wreder maar ook abstracter geworden. Losgeweekt uit lokale, narratieve verbanden wordt het autonoom. Dat herkennen wij hier dan weer als art-film.

tennis & informatie

2007-06-13T16:39:00.002+02:00

Nav het afgelopen tennistoernooi van Roland Garros.

Het kijken naar gravel-tennis op TV is een ervaring van ongehaastheid; de ongehaastheid van het spel op de baan deelt zich mee aan de kijker thuis. Lange partijen waar hele dagdelen ongemerkt mee heenvlieden -- zonder dat het een schuldgevoel oplevert over de vergooide tijd.

Het is een ongehaastheid die iets van het aloude privilegium van het dolce-far-niente belichaamt. Tennis als aristocratische, je zou bijna zeggen pre-kapitalistische sport. Individualistisch, maar nog zonder de dominantie van maatschappelijke productie- en groeiwaarden. Denk aan de vijf-setter waarin de beslissing oneindig uitgesteld lijkt te kunnen worden. Onpraktisch. In doelloosheid spiegelt zich de vrijheid af.

Vooral in de korte pauzes tussen de games in lijkt het of de tijd even wordt stilgezet; er daalt een soort absolute rust neer over het veld, liefst zomers-gekleurd, vroeg in de middag.

Het is een wonder dat die pauzes überhaupt nog op TV voorkomen. Bij de commerciëlen worden ze gevuld met reclame; op Ned 1 nog niet.

De tendens is duidelijk om het beeld zo veel mogelijk op te leuken. Vreemd uitgedost publiek op de tribunes is gewild; ze herkennen zichzelf in beeld en zwaaien. Slagenwisselingen worden herhaald met rock eronder: wanneer is dat in godsnaam begonnen? Het imago van tennis is definitief veranderd: van een klassieke, elitaire sport naar een populistisch, explosief spel. Men begint onder performance iets te verstaan dat meer behelst dan alleen de sportieve kant van de zaak. Top-tien spelers worden automatisch een mediaal merk. Knappe speelsters mogen actrice worden. De cultus van jeugd, sexuele aantrekkingskracht en succes wordt ook hier gevierd.

Emancipatie mag best plat zijn. Maar de druk van de commodificatie valt af te lezen aan de beeldvoering. Meer camera's. Tijdens rally's niet meer alleen dat klassieke hoge standpunt vanaf één kant van de baan, maar veel variatie. Daardoor wordt het kijken meteen veel onrustiger. Men doet soms ook snel nog wat publieks-shots tussen de rally door; vroeger mocht dat alleen tijdens de pauzes, en dan met mate. Zelf-reflexieve shots: de zwaaiende cameraman in de gigantisch hoge mast, vervolgens de zwaai van zijn camera die in bird's eye view de omgeving scant.

Het organisch-natuurlijke beeld van de werkelijkheid versplintert tot iets kunstmatigs: er ligt niets meer achter de beeldfragmenten. Fragmenten kunnen namelijk beter vermarkt worden.

Zo is sinds de jaren 70 met haar professionalisering, hogere prijzengelden, merkkleding, en het loslaten van de houten rackets, gaandeweg en onomkeerbaar het beeld van de sport door-geëvolueerd. Maar de geschiedenis kent zo haar eigen streken; die we dan weer met het idioom van de sport kunnen benoemen als 'verrassende come-back'. Het symbolische domein heeft namelijk sinds een paar jaar in de vorm van informatie 'hard teruggeslagen' tegen het beeld.

De sport-informatie is gerationaliseerd. De aangeleverde informatie is dankzij de achterliggende research en databases preciezer, technischer, alomvattender. Inherent aan rationalisering is kwantificering: de wedstrijd wordt live in statistische gegevens opgeknipt. Service percentages, onnodige fouten. Het digitaal geheugen is standvastig en slaapt nooit. Alles wordt voor de kijker gemeten en meteen verdisconteerd. Alles wordt opgeslagen en kan dan weer gekoppeld worden. Statistische patronen worden zichtbaar; de individuele kanten van het spel worden onttoverd.

Het lijkt niet eens zo onwaarschijnlijk dat er op een bepaald moment een soort 'metend-kijken' ontstaat. Dat we onze waardering voor een speler afmeten aan de mate waarin zijn spel afwijkt van de op lichamelijke preferenties en gemiddelden gebaseerde voorspellingen.

Esthetisering van de politiek of politisering van de esthetiek?

Wat betekent dit voor de rol van de commentator in dit alles? Dat die verandert is evident. Zijn bevoorrechte positie als insider (ter plekke, op de baan) is aan erosie onderhevig. De kijker kijkt met de informatie die over het scherm rolt mee, kan kritisch worden. De trend om ex-profs voor het commentaar in te huren is dus niet geheel onlogisch: de ex-prof is de natuurlijke bondgenoot van de gerationaliseerde sport-info. De ex-prof ziet dingen die je zelf niet ziet en als je hem niet gelooft zijn daar de statistieken.

Zo doet het jargon van de Amerikaanse trainers ('game-plan' ed) zijn intrede in de wereld van de tennis verslaggeving. De nuchtere Jacco Eltingh is hierin het meest radicaal: zijn perspectief is 100% realistisch, 'wetenschappelijk' (wetenschappelijk dan in de zin van zoiets als bewegingswetenschappen). Hij denkt echt alleen nog maar in percentages.

Op het afgelopen Roland Garros vond ik Jan Siemerink het prettigst. Siemerink heeft ergens iets van een quirky persoonlijkheid. Hij valt trouwens vaak zomaar tijdenlang stil en moet dan door Marcella Mesker met een "Jan?" weer bij de les gehaald worden. Die samenwerking met Mesker liep prima: zij meer voor de eerste indrukken, die dan door hem geduid konden worden -- een huwelijk, zoals ze zelden meer gemaakt worden. Mesker is een beetje een vreemde overgangsverschijning. Zelf ex-prof, hanteert ze toch die typische jaren 80 stijl van de commentator-als-leek: vooral op human interest gericht met een soms afgrijselijk de plank misslaan wat betreft spelbeeld. Die stijl is gelukkig vrijwel uitgestorven, mede dankzij de betere informatie: daardoor kun je niet meer zonder gezichtsverlies onder een bepaald niveau zakken.

Interessant was vooral hoe het níet liep tussen Siemerink en een voor mij nieuwe naam, Jan Roelfs (?). Die laatste vertegenwoordigt de hegemoniale stijl van de voetbal-verslaggeving. Zeer dwingend aanwezig. Luid opsommend wat er allemaal in beeld te zien is. Die traditie van net doen of de kijker blind is. Komt er bv een herhaling van een volley, dan meteen: "ja, wat een geweldige volley is dit.... ongelofelijk gewoon". En vervolgens nog minutenlang daarop terugkomen. Terwijl in het tennis juist de schijn vaak bedriegt.

Roelfs dus: zich inlevend vanuit de toeschouwer, als toeschouwer; waar Siemerink juist probeert er vóór de toeschouwer te zijn, als interpretator. Roelfs wist vaak niet beter dan de in beeld verschijnende statistieken nog eens nadrukkelijk te vermelden. Service percentage 58 % alsof het om een dodental in Irak ging. Siemerink vroeg zich dan nog wel eens af wat die statistieken betekenden, had het vaak al over bepaalde patronen in de partij voordat de desbetreffende statistieken door beeld rolden.

Bij Roelfs mag het niet stil blijven: hij vult de lucht. Daarmee drukt hij Siemerink vaak helemaal weg. En met hem de hele traditie van op stilte geörienteerd tennis-commentaar. Dat hield in de pauzes tussen games altijd even een moment in, en begon dan ahw lichtjes fluisterend om de spelers maar niet te storen. Roelfs is van het event-commentaar: het moet wel een gebeurtenis worden, zo'n partij, op welke manier ook. Vandaar die overslaande stem.

superstructure de blague

2007-06-02T18:28:00.000+02:00

In de reeds gememoreerde Infowarroom van 30 mei probeerde men een gesprek te krijgen met de Soedanese journalist Sami Al Hajj. Maar de video-verbinding kwam maar niet tot stand. Ook andere pogingen via skype en zelfs gewone telefoonlijn mislukten. Besmuikt gegrinnik.

Wat ligt eigenlijk aan de basis van ons vertrouwen in het geruisloos functioneren van de media: technologie of ideologie?

BNN maakt een show rond een donor-nier. Het blijkt een grap. De grap is dat het probleem van 1400 Nederlanders zonder nier via het format van morele chantage mondiaal opzien baart.

De grap van Infowarroom, die, subtieler, juist niet op het laatste moment werd onthuld, was deze: Sami Al Hajj zit vast in Guantanomo Bay. Hij werd als journalist in dienst van Al Jazeera in 2001 in Pakistan opgepakt en wordt nog steeds zonder enige vorm van proces gevangen gehouden. (Maar zie de website van De Balie voor relevante links.)

Voor de goede verstaander valt er om de media veel te lachen.
Wie niet wil horen, kan altijd nog per sms participeren.

infowarroom vs de politiek

2007-06-02T13:52:00.000+02:00

Twee avonden in de Balie. Hoe presenteer je lezingen in een modern jasje?

Infowarroom (30 mei) doet aan mediatheorie. Vorm en inhoud zijn hetzelfde. Want mediaal. Verstrooiing. Pas de dag erna besef ik dat verstrooiing emancipatoir is.

Groen Links (31 mei) wilde de discussie over individu vs gemeenschap aangaan, maar hanteert het oude formaat: luisteren naar de tekst van de politicus die aan het woord is.

-Wat is revue-stijl in de politiek?

Een hoop verplicht gelach bij obligate grappen. Gepersonaliseerde inside jokes vinden gretig aftrek, dat overbrugt de afstand. Maar de hierarchie weegt zwaar in het achteraf zaaltje. Degene die op het podium zit hoeft niet te antwoorden. Of blijft gewoon net zo lang doorpraten tot de zaal stilvalt.

-Wat is inhoudelijkheid zonder vermittlung?

Als een of twee oud-marxisten in de zaal toch eens iets roepen over ongelijke inkomens, weet iedereen dat het niet serieus bedoeld is.
De termen 'bovenbouw' en 'onderbouw' (sic) kunnen alleen ironischerwijs worden aangehaald. Dat staat flexibel.

-Emotie-tv zonder tv?

De obligate bewondering voor de ouderwetse opbouwwerker in den lande.
Dan datgene waar iedereen op gewacht heeft: hoerenlopen/prostitutie. Hoe irrelevanter het onderwerp, des te meer emoties weet het los te maken.

Ik geloof dat zelfs Dick Pels (Stichting Waterland) wel voelde voor een nieuwe 'moralisering' in de politiek.

Ik vraag me af: Nieuw Links wil graag meedoen met normen en waarden. Maar zonder nieuwe gedachten over de economie. Kan dat?

-Dwang van het concrete?

Links-liberalisme, wat is dat? Het Femke Halsema-woord mag vooral niet vallen. De politici gaan al snel op zoek naar voorbeelden uit de praktijk "om het wat concreter te maken". Dat blijkt voor de mensen 'uit het veld' toch moeilijker dan gedacht.

Maarten van Poelgeest draagt een concreet voorbeeld aan: is het goed dat een moskee subsidie krijgt om zélf taallessen te geven?

Interessante vraag. Men wil het toch liever over prostitutie hebben.

-Een verstrooide receptie?

Mijn gedachten dwalen af. Ik denk aan een bepaalde moskee in Amsterdam: 2 miljoen nog bovenop de subsidie. Aan de dichtgeslibde woningmarkt: te veel sociale huurwoningen + te dure nieuwe koopwoningen = een patstelling.

Maar daarvoor heeft Den Haag gelukkig een zeer concrete oplossing bedacht: privatisering van de woningbouwcoöperaties.

Dus wat er verandert, verandert ten kwade.

myspace = better than word-of-mouth

2007-05-28T20:19:00.000+02:00

Iemand tipte mij de Duitse band Trost. Ik ben inderdaad gevoelig voor Duitse meisjeszang met alternatieve gitaren.

Mal gucken. Op myspace blijkt: het is weer zo'n kunstacademie-meisje met één trucje.

De nummers worden maar tot 1.30min afgespeeld. Ten halve dus. Dat suggereert dat de 'heelheid' van het subject al bij voorbaat is opgegeven. Hoort men het hele nummer, hoort men slechts twee helften.

Hören Sie lieber: http://www.myspace.com/buschhq

muzikale tijdgeest

2007-05-28T18:46:00.001+02:00

Battles, Mirrored (Warp).

Eclecticisme: stukjes uit Amerikaanse post-rock lijn en vroegejaren 70 jazz-rock (vooral het openingsnummer Race:in heeft een zeer prettige Afrikaanse 'feel').
Toch zijn het vooral de zware rock-drums plus basgitaar met staccato ritmes die het klankbeeld overheersen. Daardoorheen kleine variaties in gitaar (kan alle kanten op: pop, prog, 80s rock clichés) en moderne geluidjes. Vocalen zijn niet belangrijk.

Muziek die in elkaar gepuzzeld is. Maar hoe digitaal denken ze eigenlijk?
Je hebt ook het idee dat de heren met new wave zijn opgegroeid.

Conclusie: geen grote muziek, eerder interessant. De cruciale vraag is wel: wordt er vooruitgang geboekt tov Trans Am?

Apparat, Walls (Shitkatapult)

Eclecticisme: een staalkaart aan moderne electronische geluiden, plus Prince-invloed en 80s pop-invloed. Wisselt per nummer. Aan de basis van een nummer liggen steeds de beats: weinig enerverend, denk DJ Shadow. Soms aangevuld met echte strijkinstrumenten (al hoor je niet per se verschil met een pro-tools versie).

De cruciale vraag is hier: waarom strijkers en piano in dit soort muziek altijd zo tonaal/romantisch moeten worden ingezet.

Muziek die vaak een beetje zoetig, melodramatisch is. Maar gelukkig ook een heel andere kant heeft: als er een soort zoemend elektronisch shoegazer geluid ontstaat: Fractales 1.

Verrassing: de vocalen. Synthpopfeel van de 80s (de combinatie van melancholie met ietwat blanke soul) komt op prijsnummer Arcadia veel beter voor het voetlicht dan bij Junior Boys.

Eigenlijk een vd betere platen in dit genre die ik de laatste tijd hoorde. Je verkijkt je op de 'makkelijkheid' ervan. Geen grote muziek, maar wel bevredigend.

concert voor oudjes

2007-05-26T02:28:00.001+02:00

Gary Lucas, Melkweg 17/5/2007. Concert voor oudjes I. Gary Lucas (bekend van werk met Capt Beefheart begin jaren 80) had een all-star cast bij zich, oa de toetsenist van Talking Heads en personeel van Television en Modern Lovers. Dus het was gelukkig wel elektrisch - meestal doet Lucas solo nl akoestisch (blues)gitaar. Wisselvallig materiaal. Bij vlagen, als er op z'n 70s werd 'doorgerockt' met van die lange meanderende passages, fantastisch. Publiek overwegend mannelijk en middelbaar.

Slint, Paradiso 21/5/2007. Concert voor oudjes II. Nu iets minder oud. Weer allemaal man, dat wel. Uitgerukt voor de reünie van de band Slint. De legendarische plaat Spiderland (1991!) werd in z'n geheel nagespeeld. Met slechts een enkel ander nummer erbij duurde het concert al met al tamelijk kort (1 uur 15 min). Geldklopperij? Het was wel behoorlijk goed. Het geluid was uitstekend, een unicum voor Paradiso. Zware riffs, gevoelige mompelzang. Dynamiek vanuit introspectie. Dat ging later ten onrechte 'postrock' heten, maar dit terzijde.

Shellac, Paradiso 23/5/2007. Concert voor oudjes III. Maar jong en vitaal! Steve Albini, de Lars von Trier vd underground, had waarschijnlijk speciaal gevraagd om op een avond van een voetbalfinale te spelen. Zo is ie wel. We kennen zijn Brechtiaanse streken inmiddels (nummers plotseling afbreken, spelen met verwachtingsboog, publiek zieken), maar met zulk materiaal mag het. Minder publiek dan bij Slint. De drumset bleef wel heel, deze keer.

the story of fish (cont.)

2007-05-26T02:24:00.001+02:00

In de wetenschapsbijlage van NRC (26 mei), beschrijft Karel Knip een alarmerend experiment:
---------------------------------------------------------------------------------------------------
"Vrouwelijke hormonen (oestrogenen) uit urine die via het rioolwater in het oppervlaktewater terecht komen bedreigen de visstand. Dat blijkt uit Canadees-Amerikaans onderzoek waarbij een meertje in Canada opzettelijk met oestrogenen werd vervuild. De daar aanwezige populatie dikkop elritsen werd zó onvruchtbaar dat er na twee jaar praktisch geen vis meer over was. ... Nieuw is dat de vispopulatie zich twee jaar na beëindiging van de proef totaal niet had hersteld.

Het team onderzoekers gebruikte drie meren uit de befaamde Experimental Lakes Area (ELA) in Canada als proefbassins. De ELA ligt midden in Canada in een zwaar bebost gebied waar van nature een enorm aantal meren en meertjes voorkomt, dat onderling zowel qua geologie als ecologie grote overeenkomsten vertoont. De ELA-meren worden al decennialang gebruikt voor allerlei ecologisch onderzoek. Men voert een experiment (fosfaatverrijking, pesticidenvervuiling) in het ene meer uit en gebruikt naburige onverstoorde meren als controle-proeven. ...

De onderzoekers brachten de concentratie EE2 [=het oestrogeen dat in veel anticonceptiepillen voorkomt] in meer 260 in het voorjaar van 2001 op een waarde die ook vaak in het afvoerwater van zuiveringsinstallaties wordt gemeten. Zij kozen het van nature aanwezige visje Pimephales promelas (een elrits) als proefobject. Dit dier is pas na een jaar geslachtsrijp en wordt in de natuur gemiddeld maar twee jaar oud. Al zeven weken na de eerste EE2-toevoeging traden de eerste fysiologische veranderingen (vitellogenine-productie) op. In het najaar van 2002 was de populatie gedecimeerd, in 2004 was hij nagenoeg verdwenen. Herstel is uitgebleven."
-------------------------------------------------------------------------------------------------

boekwinkeltjes vs bol

2007-05-21T13:34:00.000+02:00

Ik ontving laatst een mail van Bol.com dat zij nu ook tweedehands boeken gaan aanbieden. Of liever gezegd, mensen kunnen via de website van Bol hun tweedehands boeken proberen te verkopen. Tegen een flink percentage voor de site. Het is in distributie waar de winst behaald wordt. Ook al gaat het om kleine beetjes. En hoeft de site eigenlijk zelf niets te doen: principe van de McDonalds waar de klant zelf zijn afval moet verwerken.

Chique uitgedrukt: het gaat om de long tail. Selling Less of More. Ook wel: het spam-principe.

Bol.com blijft op de kleintjes letten. Bij mijn laatste bestelling werd na verloop van tijd een academisch boek geannuleerd wegens onbestelbaar. Bij de restitutie van het bedrag hielden ze abusievelijk de 1,95 orderkosten in. De klantenservice reageert wél, dat moet gezegd. Enkele tientallen mailtjes later, met steeds andere personen, is de slotsom: ja, er is een foutje gemaakt; nee, die 1,95 krijg je niet terug, maar wél een 'coupon', dwz een code, twv 1,95, die ik bij mijn volgende Bol-boeking (binnen drie maanden) kan gebruiken.

Sympathieker is www.boekwinkeltjes.nl. Onlangs zeer tot tevredenheid een aanbieder gevonden die bij mij om de hoek woonde. Spaart weer verzendkosten, nietwaar? Mijn romantische idee van de particulier die zijn eigen boeken aanbiedt werd echter meteen onderuitgehaald. Hij verkocht ook maar de dingen door die hij op zijn zolder had opgeslagen. Waarschijnlijk iemand die de door de Slegte versmaadde partijen (bv van overleden opa's, oma's) wél ophaalt.

Het heeft wel iets moois. Een steeds betere, fijnmazigere verdeling van de koopwaar. Elk boek houdt kans om uiteindelijk zijn bestemming te vinden. Titels blijven in de running. Titels kunnen tot in eeuwigheid op websites verstoffen, tot ze dan plotseling opbloeien in een snelle koop.

De professionele antiquariaten van antiqbook.com hebben boekwinkeltjes.nl ook ontdekt. En masse hebben ze hier hun voorraden titels ingevoerd. Economisch gesproken hopen ze op de long tail van de 'sleeper': het onverkoopbare boek waarvoor toch die ene koper bestaat. Het mag even duren. Het net is geduldig.

Boekwinkeltjes.nl kent nog enorme fluctuaties in prijs voor hetzelfde boek. De site is nog niet zo gerationaliseerd als de andere. Wees er snel bij. Het kan nooit lang duren.

mens en beest

2007-05-21T13:31:00.003+02:00

Er schuilt iets nobels in de passage a l'acte van gorilla Bokito. Een laatste uitweg uit de menselijke hel die hem met schizofrene boodschappen opzadelt: dagelijks door tuig met steentjes of erger bekogeld, en tegelijk met liefdeslust aangehaald.

De laatste restjes natuur in het opgesloten dier, weerloos en geplaagd, slaan terug.
"Bokito maakte een sprong van 3,5 meter; hij haalde de overkant van de gracht en kon zich net met zijn voorpoten op de kant hijsen." (Bedenk daarbij dat gorilla's niet kunnen zwemmen om de werkelijke heroïek van dit alles te ervaren.)

Die middelbare vrouw die de arme gorilla 'stalkte' door steeds oogcontact te leggen gaat nu tegen de dierentuin procederen. Maar kreeg ze niet wat ze wilde? Ze heeft haar seksuele fantasie kunnen realiseren. Rauw en in the flesh. Zodat de de passage a l'acte van de aap haar in omgekeerde vorm de ware betekenis van haar fantasie onthult: doodsdrift van het lege subject van de verzorgingsstaat.

De gorilla is nu volkomen mediaal. Beroemd in Duitsland om zijn uitbraakpogingen. Nu nog beroemder. Nog meer middelbare stalksters zullen verschijnen, mimetische dwang is mode.

"Een jonge filosofe en literatuurwetenschapper [sic] bestudeerde vijf jaar lang de driehoeksrelatie vrouwen-apen-mannen in 20e eeuwse boeken en films". Ze wordt zonder ironie als expert geciteerd naast echte biologen en apendeskundigen.

Iets anders: wordt het niet eens tijd voor een mondiale arbeidsdeling qua natuurcommodificatie? Dat nationale dierentuinen alleen nog hun eígen nationale natuur mogen opsluiten en laten zien. Dat zou betekenen dat bv deze gorilla slechts in het land van herkomst bezichtigd zou kunnen worden. Goed voor meer toerisme naar Afrika. Lokale expertise ipv gedekolonialiseerde hubris.

Daarbij: een museum voor nederlandse natuur lijkt me een stuk relevanter dan een museum voor vaderlandse geschiedenis.

Daratt

2007-05-21T10:43:00.000+02:00

Film kan, als een van de langzamere media, toch wel eens door de actualiteit worden ingehaald. Dat is het geval bij Daratt (regie: Mahamat Saleh-Haroun), een film uit Tsjaad die draait net nu dat land weer in het nieuws is. De film is gefilmd in de naief realistische stijl die voor films uit Afrika nog altijd zeer gebruikelijk is. Het meest interessante is vaak niet zozeer het verhaal alswel de antropologische blik op het dagelijks leven van een onbekend land. In Daratt zijn het vooral enkele straatbeelden van de hoofd(?)-stad, vol verkeer en mensen, die indruk maken. De film biedt de Westerse kijker ahw een ongemedieerd venster op een werkelijkheid die in de gewone nieuwsmedia níet of slechts als passief decor voor geweld aan bod kan komen.

Geweld is in de plot dan ook de leidende draad. Een jongeman komt naar de stad om de man te vermoorden die ooit zijn vader heeft vermoord. Vanuit transistor-radioo'tjes horen we tegelijk af en toe de uitspraken van een waarheids-commissie die een soort amnestie voor oorlogsmisdadigers afkondigt. Dat is gezien het wat onbevredigende einde waarschijnlijk ook de officiële ideologie van de film. De man blijkt een klein bakkerijtje te runnen, de jongen wordt zijn leerling. Zo ontwikkelt zich een wat voorspelbare oedipale situatie -- aantrekkelijke jonge echtgenote incluis. Eigenlijk verwacht je dat het morele perspectief wat meer zou worden uitgewerkt, nl dat de jongen door het moeizame leerproces van ambachtelijk brood bakken 'ervaart' hoe kwetsbaar en misschien juist daardoor waardevol het leven is. Maar zoals gezegd, psychologisch is het allemaal wat eendimensionaal. De eerst nog zeer 'sterke' vaderfiguur wordt halverwege de film bv opeens onverklaarbaar 'zwak', middels plotselinge rugklachten en sentimentaliteit.

Het grootste gedeelte van de film speelt zich af in de besloten ruimtes van de bakkerij. Die heeft een soort binnenhof die me wel enigszins deed denken aan eenzelfde soort ruimte in de film Bamako, waar ik eerder over schreef. Het interessante, in retrospect, van die film was dat de 'rauwe' werkelijkheid (in de fenomenologische zin van het tonen van een wereld) daar helemaal 'buiten' het kader bleef, terwijl er wel een soort 'publieke' werkelijkheid werd binnengehaald middels het gefingeerde tribunaal tegen de wereldbank. In Daratt treedt men wat makkelijker buiten het sociale kader van de besloten privé-ruimte, maar heeft men geen echte ideeën over de publieke (of politieke) dimensie.

Overigens, ook bij deze film verveel je je af en toe, wat samenhangt met het tempo, de psychologie, en vooral de stijl. De camera wordt puur instrumenteel gebruikt, dus om iets te laten zien dat er al is. Er wordt maw nog niet nagedacht over de verhoudingen tussen afgebeelde werkelijkheid en de mogelijke verbeelding ervan.

I don't want to sleep alone

2007-05-21T10:42:00.000+02:00

I don't want to sleep alone is een film vol mededogen en meedogenloosheid. Tsai Ming-Liang (regie) richt zich op de onderkant van de Maleisische samenleving, zijn geboorteland. Aan die onderkant bevinden zich gastarbeiders en service-workers die als een reserve-leger van goedkope arbeidskracht het mondiale moderniseringsproces draaiende houden. Ming-Liangs vaste hoofdrolspeler is vermoedelijk ook zo'n gastarbeider die net in de stad is gearriveerd (zoals gebruikelijk wordt er niets uitgelegd en nauwelijks in de film gesproken). De film opent fraai met een straatscene waarin een groepje oplichters 'magische getallen' voor de loterij aan omstanders verkoopt. Juist de structureel kanslozen geloven in de illusies van het kansspel. Economische afhankelijkheid is voor hen alleen zo te verinnerlijken.

De hoofdpersoon wordt door de oplichters afgetuigd en vervolgens zwaar gewond op straat achtergelaten. Een passerende groep mannelijke gastarbeiders uit Bangladesh(?) ontfermt zich over hem. Een van hen verzorgt de gewonde en deelt zijn matras met hem. Het wordt allengs duidelijk dat er mogelijk meer gevoelens dan alleen barmhartigheid een rol spelen; tegelijk ontstaat er ook een voorzichtige seksuele toenadering tussen de hoofdpersoon en een vreemd meisje (ook hier weer gespeeld door de vaste actrice); dus een soort erotische driehoekssituatie. Er is ook nog een soort (Mozartiaanse?) verdubbeling in de verhaallijn, maar minder abstract dan in Ming-Liangs vorige film. Heel subtiel verschuift het perspectief van economische naar persoonlijke ontworteling. De film toont de 'authentieke' solidariteit aan de onderkant van de samenleving, midden in de vervreemding zogezegd. Maar ook dat die solidariteit altijd dialectisch verbonden moet zijn met een grotere psychische 'behoefte' aan intimiteit. Zo worden de economische slaven ook slaaf van hun verlangen.

Het draait bij deze regisseur natuurlijk altijd om de tamelijk abstracte categorie 'menselijkheid'. Of liever, 'menselijkheid onder het kapitalisme'. Zijn films zijn in wezen gericht op het innerlijk van de mens, al houden ze halt bij de zichtbare uiterlijke grens van gezichten, lichamen en sociale ruimtes. Ook hier weer de long-takes. Wat mij bij deze film bij die long-takes vooral opviel was het belang van de camera-afstand tot de personages. Die afstand is niet ver, noch te dichtbij, niet voyeuristisch maar wel intiem. Ahw een kijken vanuit mede-menselijk perspectief: vandaar dat die blik zowel medogenloos als vol mededogen kan zijn.

beeldvorming en geloof

2007-05-17T16:44:00.002+02:00

De paus heeft het kapitalisme en het communisme verordeeld. Voor de beeldvorming. Vanuit het katholicisme bezien zijn het beiden wereldse verzoekingen.

Bezien vanuit de arme volksmassa's zijn kerk en kapitalisme in hun rijkdom niet van deze wereld. Het communisme kennen ze niet en hoeven ze dus ook niet te veroordelen.

De katholieke kerk is anti-communistisch en ziet zichzelf graag als anti-kapitalistisch. Maar nu is de nood aan de man: men stapt in Brazilië, de volkrijkste katholieke natie ter wereld (155 miljoen katholieken), massaal over naar evangelische pinksterkerken. Vooral de armen. Dus komt de paus op bezoek. Voor de beeldvorming.

Als de wereld slecht is, komt dat zeker door deze paus. In een eerder leven was hij als prefect in Brazilië aangesteld. Zijn voornaamste opdracht was het bestrijden van de toen (jaren 70, begin jaren 80) in heel Zuid-Amerika zeer populaire bevrijdingstheologie. Hij is daar goed in geslaagd. Er werd sindsdien door de heersers nooit meer vanuit de armen gedacht.

Wat te doen? De noch kapitalistisch noch katholiek te exploiteren misere van de armen vindt nu geestelijk verlichting bij de evangelicos. Maar wat preken deze charismatische showmasters? Self-empowerment ipv solidariteit. Voor de beeldvorming.

Midden Oosten

2007-05-17T14:50:00.000+02:00

Interessant stuk in de NRC van zaterdag 12 mei, 'Wat stelt dat Midden-Oosten nou helemaal voor?' van Edward Luttwak.

De schrijver is verbonden aan het Centre for Strategic and International Studies in Washington DC, een aan de Amerikaanse overheid verbonden denk-tank, waar ook Henry *misdaden tegen de menselijkheid* Kissinger hoog op de Board of Trustees and Counselors staat. Zie http://www.csis.org/about/financial/ voor een kijkje in de onderliggende financiering: een budget van op jaarbasis zo'n 3o miljoen dollar.

Tussenvraagje: waarom is het NRC eigenlijk sinds een paar jaar zoveel Amerikaanse politieke commentaren gaan publiceren? Denk aan die oninteressante Thomas Friedman.
Dat zorgt er onder meer voor dat dat air van realpolitik bon ton wordt, waarmee de Charles Groenhuijzens van deze wereld ons belastinggeld verkwisten.

Wat stelt het Midden Oosten nou eigenlijk voor?
Luttwak claimt dat de strategische betekenis van de regio te verwaarlozen is. Het zou het beste zijn als de wereldpolitiek de regio voortaan links laat liggen.

Ik geef kort zijn argumenten tegen de voor de hand liggende bezwaren weer:
-Maar de invloed van de olie dan?
De eerste en meteen ook laatste keer dat het 'oliewapen' door Arabische mogendheden werd gebruikt was tijdens de oliecrisis van de jaren 70. Sindsdien heeft men daar de politiek losgekoppeld van de olieprijzen. Die prijzen zijn trouwens alleen maar gedaald tussen 1981 en 1999. Amerika heeft ook het aandeel van de olie-import uit het Midden Oosten weten terug te brengen (28% in 1975, 17% in 2005).
-Maar het conflict tussen Israël en de Palestijnen?
In geo-politiek opzicht van geen enkel belang. Verder zijn er in het hele Joods-Palestijnse conflict (sinds 1921) nog geen honderdduizend slachtoffers gevallen, "ongeveer het aantal slachtoffers van één seizoen strijd in Darfur". Het conflict wordt door onze politiek leiders en Midden-Oosten experts dus enorm overdreven. Het is altijd weer 'vijf voor twaalf', het uur van de waarheid. Maar wát er dan gebeurt heeft nooit veel om het lijf: het even opflakkeren of uitdoven van de bekende oude geweldscyclus.
-Maar de militaire dreiging van Iran?
De Midden-Oosten experts zijn ook schuldig aan het instandhouden van die mythe van de militaire slagkracht van de Arabische wereld. Zoals de geschiedenis al te duidelijk uitwijst, worden de legers van bv Egypte of Irak binnen een mum van tijd weggeblazen door Israël of de Westerse mogendheden. Men spreekt in het Westen graag vol ontzag over de zgn elitetroepen en Republikeinse of Revolutionaire Gardes -- die in werkelijkheid nog nooit een oorlog gewonnen hebben. Nu begint men als onderdeel van het demoniseren van Iran ook weer de militaire dreiging van dat land te overdrijven.
-Maar het fundamentalisme van de bevolking dan?
Nog zo'n mythe: dat alle Iraniërs zich vol vaderlandsliefde achter het nucleaire programma scharen. De Iraanse bevolking (70 miljoen) is sterk verdeeld langs etnische, religieuze en politieke lijnen. Niet meer dan de helft van de bevolking is etnisch Perzisch.

Als je er objectief naar kijkt is het Midden Oosten een in alle opzichten achtergebleven gebied.
"De bevolking van het Midden Oosten - niet meer dan circa vijf procent van de wereldbevolking- is opvallend improductief, waarbij een hoog percentage helemaal geen deel uitmaakt van de beroepsbevolking."
Dat geldt zelfs voor het voorheen veel hoger ontwikkelde Iran, waar landbouw en industrie zo improductief zijn dat de economie ook hier van de olie afhankelijk is geraakt.

Luttwaks conclusie: geen aandacht meer aan besteden. Met rust laten. In hun eigen sop laten gaarkoken.

Ik moet zeggen: het heeft wel wat. Graag ook alle Westerse journalisten van Jeruzalem naar Afrika verplaatsen!

Maar ja, de achilles-hiel: dat van die olie is toch wat onaannemelijk...

Björk en cultuurindustrie

2007-05-09T12:55:00.000+02:00

Zelfs Björk kan niet meer om de wetten van de cultuurindustrie heen. Björk levert net als Madonna een naam als het format voor de aankoop van de hipste technologieën van het moment. Dat alles wordt gedrapeerd rond de stem -trademark- die 'individualiteit' moet ensceneren. Die stem kennen we allemaal, natuurlijk. 'Nieuw' klinkt op de cd's alleen de technologie.

Het eigenaardige aan Volta is de bewuste mimesis van Post en Homogenic. Hetzelfde recept van een paar ballades, wat sprookjesachtige nummers, en een of twee 'harde' beats-driven nummers. Waarbij opvalt dat qua melodie en refrein sommige nummers van toen en nu vrijwel inwisselbaar zijn. Net zoals Beck op Guero met een stalen grimas Odelay volkomen letterlijk ging 'kopiëren'. Spin gedevolueerd tot stasis. Het 90s p/m multi-culti eclecticisme gevangen in het keurslijf van geformattede songstijl zonder vooruitgang.

Wat heel even nieuw is (primitieve techno-beats, pro-tools strijkers, etc) klinkt nog sneller gedateerd. Cd's van Björk en Madonna leveren zo de toekomstige archeoloog van de popmuziek een doods compendium van de modieuze sounds van vroeger. Deze keer zijn dat bv de stem van Anthony, en de geluiden van Timbaland en Konono No 1.

Summum van reïficatie anno 2007: het in zijn perfectie kristalheldere kora-spel van Toumani Diabate.

Just gimme indie...pop

2007-05-09T11:53:00.001+02:00

1. Men blijft maar indierock maken van een makkelijke, veilige slag a la Grandaddy. Dat is eigenlijk verbazingwekkend. Hoeveel gelijksoortigheid kan een genre verdragen voordat het is uitgespeeld? De variatie-ruimte moet in dit geval toch redelijk begrensd zijn. De stijl wordt nu overal (niet meer alleen in de US) gespeeld, is ook niet moeilijk te beheersen. Kan een luisteraar er dan eeuwig van blijven genieten zonder dat er in zijn gehoor een of andere leer-curve naar meer complexiteit in werking treedt?

2. Indierock van deze soort is een geval van verpopte rock. Begin jaren 90 is er ahw een pop-gen geënt op de stamcellen van de alternatieve underground (rock). Denk bv aan Velocity Girl. En met succes. Die gevoelige kant heeft zich steeds meer van de toch stekelige basis weten te emanciperen; er is een format ontstaan dat emoties toegankelijk in gitaren verpakt. Eenzelfde proces als de evolutie van de 'hardere' kant van de indierock: via grunge uitgekristalliseerd tot het format van de emo.

3. De betekenis van een genre ligt niet intrinsiek vast in het muzikale materiaal alleen. Zo krijgt deze indierock bij steeds gelijkblijvende vorm momenteel een heel andere betekenis dan daarvoor. Dat komt door de differentiëring binnen het pop-veld als geheel. Daar is nu weird, prog, en retro aan de orde van de dag. Daarmee vergeleken klinkt indierock nu opeens erg 'gewoon'. Gewoon als in gewoontjes, maar ook gewoon als normaal, als een vorm van normaliteit. Indierock als een 'natuurlijke' vorm van communicatie. Dat maakt het wel moeilijk om er nog de een of andere 'alternatieve' kwaliteit in te horen.

4. The Shins zijn eigenlijk het meest ambitieuze wat indierock tegenwoordig nog vermag. Maar zet je de laatste Shins tegenover een hippe debutant als David Vandervelde, dan voel je de beperkingen van een meer 'gesloten' genre als de indierock. De Shins moeten het vaste song-skelet kunstmatig 'openen' om er allerlei (60s) invloeden als tierlantijntjes aan toe te kunnen voegen. David Vandervelde opereert in zijn retro-eclecticisme veel vrijer, namelijk puur vanuit de (70s) invloeden zelf. In feite zijn het die lieve Shins die decadent zijn en kan juist retro gezien worden als verjongingskuur.

5. Built to Spill, live, Paradiso 6 mei. Een weinig pakkend optreden. De band lijkt gevangen in een dilemma dat met dat van de indierock van doen heeft. Enerzijds is er de kant van lieve, toegankelijke liedjes (indiepop), anderzijds de erfenis van lawaaiig uitwaaierende gitaren. Op de middenweg die meestal door de band gekozen wordt blijft het schipperen. Een schizofrene tweespalt tussen korte, Shins-achtige nummers en lange exercities in Neil Young-stijl. Dit klinkt opeens typisch als indierock in jaren 90 major label-stijl: gecompromitteerd. Een stilistische dead-end. (Natuurlijk wel goed dat ze nog gewoon bestaan).

het minste van twee kwaden

2007-05-04T11:35:00.000+02:00

Het bizarre van de situatie in de USA. Een anti-Bush stemming, eindelijk. Anderzijds is wat de Democraten nu willen natuurlijk ook geen oplossing: onmiddellijke terugtrekking van de troepen uit Irak. Dat zou trouwens vermoedelijk betekenen dat de legers van Europese en andere minderheden tot het eind der tijden de rommel mogen proberen op te ruimen.

Nog eentje: Neelie Kroes in de beeldvorming. Van een zelf enigszins verdachte ondernemer (die in astrologie gelooft) naar een principiële EU-Commissaris die marktwerking wil afdwingen. Hoe vuil zijn schone handen?

ChristenUnie vs SGP? De polarisatie in de beeldvorming creëert een 'goede' en een 'foute' partij. De CU is opeens 'genormaliseerd' en dat maakt dan de SGP 'fout' vanwege de gereformeerde bekrompenheid. De populariteit van de ene is gebouwd op de demonisering van de andere. Men vergeet hoe klein de ideologische afstand tussen beiden daadwerkelijk is.

Björk heeft het erover op haar nieuwe cd. In nummer 8, 'Hope', zingt ze ons in haar typische dialect de volgende prangende vragen toe:
"what's the lesser of two evils, if a suicide bomber made to look pregnant, manages to kill her target or not?...
what's the lesser of two evils, if she kills them or dies in vain? ...
what's the lesser of two evils, if the bomb was fake or if it was real?"
Zo lijkt het opeens helemaal niet zo moeilijk. De Westerse mens (M/V) moet gewoon meer zijn bek dicht houden.

Ik herinner me een interview op TV. Aan de ene kant van de tafel Geert Wilders. Aan de andere kant een europarlementariër van Groen Links -- zijn naam ontschiet me, wel was hij nogal lelijk en bleek getrouwd met een Turkse; dat laatste voor het vervolg niet zonder belang. Het debat ging over de toetreding van Turkije tot de EU. We weten wat Geert Wilders daarvan denkt. Maar door wat zijn tegenstander zei begonnen diens argumenten plotseling heel rationeel te klinken. De Groen Linkser zei nl dat Turkije "onvermijdelijk" binnen 25 jaar bij Europa hoort. Dat is nu eenmaal wettelijk vastgesteld. Daar is niets meer tegen te doen. Dat zal zo gaan en niet anders.
Oh hubris!

A blijft op de kleintjes letten

2007-05-04T10:34:00.000+02:00

uit de NRC Next van vandaag:

ABN Amro zat fout bij beursgang World Online

commentaar overbodig lijkt me.

------------

tevens:

Moberg moest al een jaar weg

maar Moberg had een opzegtermijn van een jaar, dus bleef hij zitten

Begin vorig jaar heeft Aholds raad van commissarissen Moberg al gevraagd op te stappen, maar Moberg bleef gewoon nog een jaar. Waarom? Wat is de logica van dat 'dus' in "dus bleef hij zitten"?

Soms bekruipt je de sombere gedachte dat Nederland hierin uniek is, dat er buiten Nederland nergens dergelijke onwaarschijnlijke arbeidsvoorwaarden voor de economische elite te vinden zijn. Dat alleen in Nederland exorbitante zelfverrijking zonder enige vorm van tegenprestatie mogelijk is. Zou Nederland niet stiekem te boek staan als het land waar je in je carriere als buitenlandse 'topman' een keertje geweest moet zijn om even onbeheersd te graaien?

'Dat zijn ze daar zo gewend'.

------------

ABN-malaise: Is er eigenlijk iemand te vinden die oprecht gelooft dat er geen gedwongen ontslagen zullen vallen? Dat het hoofdkantoor daadwerkelijk in Nederland blijft? Ze zullen misschien pro forma een jaar of twee een kantoor in Nederland aanhouden, om dan bij de volgende reorganisatieronde 'op zwaarwegende economische gronden' het hele zaakje toch naar London over te hevelen. Dan zal vermoedelijk ook blijken dat er in de contracten door ABN helemaal niets is afgedwongen. Dat er helemaal niets in te vinden is over 'hoofdkantoor in Nederland' ed, buiten een met Engels understatement opgestelde intentieverklaring die te subtiel was om door de Nederlandse onderhandelaars te worden begrepen.

------------

Moberg krijgt in ieder geval nog een jaarsalaris mee (hoeveel miljoen staat er niet bij). Een gouden handdruk mag niet worden uitgesloten. Wat heeft Moberg eigenlijk precies gedaan in die 4 jaar dat hij bij Ahold zat? Op de TV zei hij zijn eigen prestatie vooral te zien in het bewerkstelligen van een omschakeling in het denken van het bedrijf: dat het weer om de klant draait and not the other way round. Huh?

Het wordt tijd voor een serieuze onttovering van - niet zozeer het salaris - alswel het werk van 'topmannen' bij beursgenoteerde bedrijven. Wat is het eigenlijk dat ze daar moeten doen, waaruit bestaat die hoogbeloonde arbeid dan precies? Wij als onderklasse moeten leren door het salaris heen te kijken, naar de geleverde prestaties. In al die morele paniek rond topsalarissen proef je nog te vaak de fetisjisering van de getallen, die als een barriere tussen 'wij en zij' blijven staan. Maar het werk dat zij doen is even banaal als het werk dat wij doen.

------------

AH: de jokerweken zijn weer begonnen! De klant krijgt een velletje stickers in de bus, die hij dan op geselecteerde producten moet plakken, om daarmee aan de kassa korting te verkrijgen. Wat nu als die velletjes überhaupt niet bezorgd worden (nog nooit gebeurd)? Dan zijn ze ook in de winkel te krijgen. Daar zijn ze echter toevallig altijd op. Ik heb toch eens een van de meisjes gevraagd. "We krijgen ze alleen 's ochtends en dan nog maar heel weinig". Ze bracht het nog vrolijk ook, in de spirit van 'winkelen als één groot avontuur'. Dank u Moberg!

De klant moet de producten aanschaffen in de wetenschap dat er in theorie wel een korting voor bestaat, maar dat die er alleen voor jou niet is. Economische ongelijkheid produceert absolute bitterheid.

Deze week is dat gevoel in een andere context nauwer omschreven. De Postcode Loterij werd aangeklaagd door een vrouw vanwege de psychische schade die haar is aangedaan. Zij woonde in het postcode-gebied waar het winnende lot viel, zonder dat zij zelf meedeed. En er viel vervolgens niet meer te ontsnappen aan het vreselijke geld-circus dat de straat introk. Dat maakte haar tot verliezer omdat de buren hadden gewonnen.

muzikale tijdgeest

2007-04-27T12:09:00.001+02:00

The Field, From Here We Go Sublime

De nieuwe standaard: het digitaal door elkaar mengen van beats + stem + gitaartrack.

The Field is lekker, maar maakt het zich wel erg gemakkelijk.
Soort lome techno met toevoegingen.
Nummer 2 Paw in my face verknipt digitaal een vette basfunk lijn, aan einde nummer hoor je dan het loopje 'echt'.

Nog weinig dimensies. Gelaagd maar gelikt.

Ben Frost, Theory of Machines

Digitale ruis: gitarige soundscapes die uit de computer komen.

De nieuwe standaard: je hoort achter de drones soms ook de 'echte gitaren' apart doorkomen in het geluidsbeeld.
Gitaarerupties als de vroege Swans. In de Coda hoor je dan letterlijk het origineel.

Ben Frost is lekker, maar maakt het zich niet al te moeilijk. Tweedimensionaal. Gelikt maar gelaagd.

Forget K-Punk

2007-04-27T11:56:00.000+02:00

K-Punk wordt zo zoetjesaan door het academische establishment opgeslokt.
Wat een voorspelbare gang van zaken.
Radicalen vd geist die dan inleidingscolleges op Zizek gaan geven.

Wat is er voor de academie zo gevaarlijk aan iemand als K-Punk? Dat hij precies hetzelfde doet als het gros van het tenured cultural-studies personeel, maar: op een hoger niveau.
Want K-Punk begrijpt gemiddeld beduidend méér van radicale theorie en Zizek/Lacan.
Vanuit een niet-academische positie.
Dus dreigt er voor dat academische werk een enorme waarde-inflatie.

Er wordt pijnlijk duidelijk: de academicus die zijn stukjes in de bundels schrijft, kan dat doen op grond van een vaste positie. Er is geen kwaliteitscontrole.
Alleen stricte gate-keeping.
Een ambitieus en kritisch type a la K-Punk verdween vroeger meestal geruisloos in de marge. (Of je moet zo ongenaakbaar zijn als Zizek.)
Dat is nu veranderd. Bij voldoende kritische massa kan men er ook in de academie niet meer omheen dat K-Punk bestaat.
Bij voldoende kritische massa gaan ook studenten de twee afzonderlijke domeinen inhoudelijk vergelijken, en bepaalde conclusies liggen dan voor de hand.

Maar K-Punk is nog gevaarlijker. Eigenlijk bewijst zijn inspirerende geblog vooral dat radicale theorie strictu sensu niet meer dan radicale 'meinung' is.
Het is een naar de wereld leren kijken zoals Zizek zou doen.
Dat is voor de academici natuurlijk helemaal vervelend. Dat onttovert op een fundamenteel niveau de 'wetenschappelijkheid' van hun werk.

En dus zit er niets anders op dan K-Punk in te lijven bij het establishment.
Let op mijn woorden.

Dan is het nog maar de vraag of er behalve colleges Zizek ook colleges the Fall zullen volgen.

memento

2007-04-27T11:55:00.000+02:00

De Pers verspreidde op 25/4 de krant ook in de brievenbus.
Nina Brink werd in een reportage aan de schandpaal genageld. Reclamestunt?

Het stuk staat ook op de website.

Kwaliteit kan gratis zijn.

Het verontrustende nieuws hier is de verstrengeling van economische en juridische macht.

Geen nieuws, zult u zeggen.

Alleen: niemand schrijft erover.

En iedereen wil geloven in een complot van de linkse media? Het is een omgekeerde wereld.

Wat als de Telegraaf vanaf vandaag alleen nog maar van dit soort stukken op de voorpagina zou zetten? Zo moeilijk kan het toch niet zijn om een populistische hetze te ontketenen tégen de economische machthebbers.

Zondebokken genoeg in de Nederlandse zakenwereld. De vijand, dat zijn types zoals Nina Brink en haar advocaat: een stelletje graaiers, dat er nog mee weg komt ook.

Maar dat is SP jargon, zult u zeggen.

Dat is in onze middenklasse kringen eigenlijk not done. Zo ... proleet-achtig.

De middenklasse wordt liever emotioneel van het 'allochtonen-vraagstuk'.

Dan trapt men niet per ongeluk op belangrijke teentjes.

Geld stinkt niet, het volk is kort van memorie, ambtenaartje-pesten mode.

naar een verlicht nationalisme

2007-04-27T11:50:00.000+02:00

Ons koninklijk huis was de laatste tijd weer even in de media:
-Beatrix pleegt uitkeringsfraude door voor privé-grond europese subsidie aan te vragen.
-Prins Bernhard heeft zich er bij het einde van WOII voor ingespannen om Nazi's te laten ontkomen naar Zuid-Amerika met vliegtuigen van de KLM.
-De radio-speeches van Koningin Juliana tijdens WOII maken geen gewag van het lot dat Joden in de vernietigingskampen te wachten stond, terwijl zij daar - anders dan de meeste van haar landgenoten- al in 1943 van op de hoogte was.

Door ons koninklijk bloed stromen criminele genen.

Als onze parlementaire democratie er niet in slaagt binnen 10 jaar op het Scandinavische (ceremoniële) model over te gaan, ga ik Nederland haten.

-----

ABN Amro was de laatste tijd weer even in de media.

De volgende punten werden al enige tijd geleden aangedragen, oa door Frank Kalshoven:
-het is slecht voor de werkgelegenheid als de bank verdwijnt
-het is slecht voor de financiële expertise van Nederland als het hoofdkantoor verdwijnt
-waarom is die beoogde fusie met ING zo makkelijk mislukt
-waarom hebben onze pensioenfondsen zo weinig belegd in nationale bedrijven
-waarom zouden we niet eens serieus moeten gaan praten over werknemers-aandelen
-waarom doet men hier of de politiek zich er totaal niet mee mag bemoeien (vgl USA)

In de media blijjft het vreemd genoeg op al deze punten oorverdovend stil. Men houdt het bij de 'spannende overnamestrijd' en de aandeelhouders-vergaderingen.

Hier zou een kleine Chomskyaanse analyse op zijn plaats zijn.

Men lijkt wel bang te zijn voor een beetje economisch nationalisme.

Mag ik concluderen: het Oranje-gevoel leeft niet echt?

reli rock (2006)

2007-04-27T11:48:00.002+02:00

1. J Mascis & Friends, Sing and Chant for Amma.
De elektrische gitaar-solo, de meest expressieve uitdrukking van westerse subjectiviteit denkbaar, weet hier samen te gaan met oosters mantra-gezang en akoestisch getokkel, waarvan het doel toch moet zijn het subject van zijn subjectiviteit te verlossen. Dit is even subliem onbegrijpelijk als de kopstoot van Zidane.

2. At the Close of Every Day, De Geluiden van Weleer.
Ik heb het altijd merkwaardig gevonden dat er in de Nederlandse indie nooit ook indie gezongen wordt. De zangstijl blijft toch altijd bepaald door de overdreven articulatie van de commerciële rock, zelfs bij de dames; de zanger(es) blijft voor de muziek staan, als een selbst-setzend subject, orakelend als H van der Lubbe, klagend als Anouk. De indie gedachte behelst onder meer dat het subject juist in de muziek opgaat, zichzelf oplost, zich de-subjectiveert.

Dat was het leuke van At the Close of Every Day: de mompelzang. Hoe rudimentair ook, en hoewel erg tegen Amerikaans voorbeeld Idaho aanleunend, hier was dan eindelijk zachte praatzang, lichtjes onverstaanbaar, het gemompelde equivalent van gefluister. En meteen opende zich de nog onontgonnen wereld van introspectie en introvertie in de Nederlandse indie.

Wat is er gebeurd? Op de nieuwe plaat zingen ze opeens in het Nederlands -- wat goed is --, maar je verstaat ook bijna alles -- wat niet goed is. Het reultaat is uiterst ongelukkig: relirock van de kleigrond. In toon en tongval gereformeerd, prijst men de dagen van weleer.

Waar komt dit verlangen naar de goede oude tijd van vóór de ontzuiling, naar gereformeerde normen en waarden vandaan? Het is toch nostalgie naar iets dat niemand werkelijk heeft meegemaakt.

Frans Kellendonk bedacht ooit het oprecht veinzen. Dat idee had veel succes. Er moet denk ik sprake zijn van iets generationeels. De generatie van Kellendonk is nog opgevoed door 'zwaar' gelovige ouders, maar heeft zichzelf relatief gemakkelijk van dat zware geloof kunnen emanciperen. Dan kan er op zeker moment nostalgie ontstaan naar die verloren wereld van ouderlijke zekerheden waarin het geloof zo vast verankerd was. Neem je die nostalgie al te serieus dan wordt het een kwestie van oprecht veinzen.

Momenteel hebben we te maken met een generatie die is opgevoed door 'licht' gelovige ouders. Waarbij ik 'licht' en 'zwaar' bedoel in sociologische zin: het gaat om de mate waarin het individu is ingebonden in de sociale/institutionele verbanden van religie. Je kunt nu heel prettig gelovig zijn zonder de zondagse kerkdwang. Je voedt je kinderen zo vrijblijvend in het geloof op dat ze zich eigenlijk niet eens meer hoeven te emanciperen. De kinderen stellen zelf proefondervindelijk vast dat het inderdaad niets uitmaakt dat je gelovig wordt opgevoed. Je zacht-gelovige ouders voeden niet beter of slechter op dan de zacht-atheïstische buren. Christen-jongeren zijn echt normaal, ze hoeven niet meer gepest te worden op school want ze onderscheiden zich werkelijk niet meer van de anderen. Dit betekent in hogere zin: Geloof maakt geen verschil!

De Geluiden van Weleer laat horen wat er gebeurt als deze weldoorvoede generatie dan toch door gereformeerde nostalgie bevangen wordt. Precies het omgekeerde van oprecht veinzen: onoprecht geloof. Geloof maakt geen verschil, maar toch geloof ik. Dan werkt het beter in iets te geloven dat allang niet meer bestaat: die geweldige jaren 50.

3. Low, The Great Destroyer.
Al bij het debuut wisten we dat dit ex-Mormonen zijn. Dat gaf een bepaalde authenticiteit aan Low's serieuze benadering van de wereld. Verder leek het weinig relevant. De slowcore had een noisy verstilling die nergens in religieuze zaken bleef hangen, maar eerder iets opriep van Freud's 'oceanische' gevoel.

Maar toen kwamen Secret Name en Things We Lost in the Fire... Onvoorstelbaar: pure reli-rock! Alsof ze inderdaad rond het kampvuur liedjes zingen. Als ik me goed herinner is er een nummer dat erover gaat dat je bij ziekte van een kind meer op god dan op de medische wetenschap moet vertrouwen... (Ex)-Mormonen zijn niet van deze wereld... (Kunnen gelovigen ooit echt van hun geloof afvallen?)

Hoe kwam dat opeens? De (non)-productie van Steve Albini op deze beide platen speelde mee: back to basics. Je hoorde nu onverbloemder wat die basis was: een door extreme verlangzaming geabstraheerde blues met community-singing. Steeds weer ging Alan Sparhawk in zang en gitaarspel de strijd met god aan over zijn zondige ziel. Zijn vrouw Mimi was dan eerder de berustende tweede stem -- het vergevende koor.

Low leek op de weg terug. Na Trust kwam The Great Destroyer met een nog duidelijker terugkeer naar de rock-song, en dus naar subjectiviteit (tegenover spiritualiteit). Er komt weer wat tempo in, wat meer luide elektische gitaren, zoemende psychedelische laagjes, pop-melodie zelfs. Het geproduceerd-zijn van deze platen schept een weidsere ruimte. De studio-productie produceert ... wereldsheid.

4. Sufjan Stevens, Illinois (maar in feite zijn gehele oeuvre).
Eerste indruk: Sympathiek maar volkomen betekenisloos.

Dan opeens het inzicht: maar, dit is het klankgeworden iets-isme!

my first murukami

2007-04-25T00:27:00.000+02:00

Haruki Murukami, Ten zuiden van de grens, ten westen van de zon.

Een prettige, lichte toon. Let wel: níet de parlando-praatstijl die vandaag de dag zo overheersend is, waarin er buiten de toon zelf niets meer is. Het gaat hier nog echt om het doorgronden van een karakter, om het analyseren van diens innerlijke gevoelens (voor de techneuten onder ons: interne focalisatie!).

De inhoud zelf heeft eigenlijk niet zoveel om het lijf. De held bevindt zich in een typische mid-life crisis: getrouwd, kinderen, zaken op orde; de passie ontbreekt; erotische ontmoeting met jeugdliefde leidt tot dilemma: voor háár kiezen of huwelijk redden. Door die lichtheid van toon kan dat dan zo verteld worden dat het niet banaal wordt.

[Er wordt naar het einde toe de mogelijkheid opengehouden dat die jeugdliefde in feite een geestesverschijning is. Of alleen in de verbeelding van de held bestaat. Ik vond dat niet zo interessant, maar het is voor de plot gelukkig niet van groot belang.]

Het verhaal valt in te delen bij het genus van de romance, het is in feite een romance of remarriage. De romance wordt wel steeds aan het realiteitsprincipe getoetst: het gaat er ahw om romantiek gederomantiseerd toe te laten. Dat is overigens iets dat Murukami, bij alle grote verschillen, van zijn held Scott Fitzgerald heeft overgenomen.

Het boek ademt een apart soort melancholie-light, een beetje zoals de films van Wong Kar Wai dat ook hebben. Een melancholie die duidelijk raakvlakken vertoont met kitsch of de weltschmerz van bepaalde reclames, maar daar op de een of andere manier boven uit weet te zweven.

Dat heeft natuurlijk ook allemaal te maken met pop. Murukami is een fan van de westerse popcultuur in het algemeen -- jazz, of jeugdcultuur; hoe je het noemt maakt niet zo veel uit, denk ik; in deze wereld passen Scott Fitzgerald en Miles Davis even goed als de Beatles. Murukami schrijft ahw vanuit de popcultuur zelf. De held -- en men vermoedt vanwege enkele uit diens biografie bekende elementen: de auteur-- probeert in het hele boek een authentiek en romantisch leven leiden. Dat is alles.

Maar niet niks natuurlijk. Murukami is hier 100% integer en daarom blijft het verhaal geloofwaardig. Hij wil als schrijver niet teveel. Het dreigt nooit zwaar op de hand te worden. Maar het is wel romantisch.

Pop-authenticiteit is een 'lichte' vorm van authenticiteit.

De popcultuur, vooral als Amerikaanse popcultuur, heeft naar ik vermoed in Japan nog iets oneigenlijks, een beetje een westerse codering. Ik proef in dit boek in ieder geval wat meer afstand tussen het romantische pop-ideaal en het dagelijks leven, dan wij -- met ons overal ingeburgerde zelfontplooiings-kapitalisme -- gewend zijn. Vervreemding is een te groot woord misschien, maar het speelt een rol.

Dit is dan ook het grote verschil met de verder in veel opzichten vergelijkbare Hornby: Hornby vertrekt vanuit de aanpassing, Murukami vanuit de onaangepastheid.

low

2007-04-25T00:23:00.001+02:00

Low, Drums and Guns

moet nog

wouter bos tapes

2007-04-25T00:15:00.000+02:00

Wouter Bos: een persoonlijkheid in de politiek?

De tapes laten iig een politicus met twee volledig verschillende gezichten zien. Intern of extern maakt een wereld van verschil. Al díe kwaliteiten die publiekelijk zo gemist worden (daadkracht, duidelijkheid, autoriteit), komen als vanzelfsprekend te voorschijn wanneer Bos tegenover het lagere partijkader staat.

De autoriteit die Bos naar beneden toe aanhoudt, slaat naar boven in zijn tegendeel om. Bos lijkt in zijn omgang met politieke tegenstrevers bijna op het masochistische af vriendelijk, ja kruiperig zelfs. Dat leidt dan tot typerende, maar merkwaardige, rationalisaties. Zoals zijn slotconstatering dat met een verliezende PvdA misschien wel meer bereikt kan worden in de onderhandelingen ...

Het beeld van de persoon Bos krijgt iets tragisch: de tragedie van het moderne individu dat zich moet differentiëren naar gelang de verschillende sociale contexten waarin het zich beweegt. 'Persoonlijkheid' wordt dan een opgave waartegen Bos niet opgewassen lijkt. Mediaal gesproken wordt hij een man zonder eigenschappen.

Is dat erg? Nemen we het andere uiterste, het type Balkenende. Dat is mediagenieker, want doet aan complexiteits-reductie. Door altijd hetzelfde te zeggen in welke context dan ook ontstaat een indruk van 'persoonlijkheid'. Een sterke man in de politiek luistert niet, mediaal gesproken.

Aanpassingsdwang of aangeboren oogkleppen.

the story of fish

2007-04-25T00:14:00.003+02:00

'Vissen zijn ook niet dom' in De Pers 16 maart 2007. Marcel Hulspas interviewt Adriaan Rijnsdorp, onderzoeker bij IMARES in IJmuiden.

Rijsdorp vertelt dat pas sinds de jaren 60 er ook in de duistere diepzee (meer dan honderd meter beneden het zeeoppervlak) gevist kan worden. Dat vereist zeer sterke netten en motoren, namelijk. De nieuwe soorten vissen (bv zeeduivel en roodbaars) die daar gevangen werden sloegen snel aan bij de consument. Biologen waarschuwden al meteen dat het niet lang goed kon gaan.
Rijnsdorp:
---------------------------------------------------------------------------------------------------
"De diepzee is koud en voedselarm en de vissoorten zijn aangepast aan die omgeving. Ze groeien heel langzaam en worden ook, vergeleken met de soorten aan het zeeoppervlak, veel ouder. Ze planten zich daarom maar heel langzaam voort. Als je daar intensief op gaat vissen, nemen de aantallen snel sterk af. Wat je nu ziet is dat de diepzee systematisch leeggehaald wordt, waardoor verschillende diepzeesoorten ernstig worden bedreigd.

Een voorbeeld: diepzeevissers vissen graag rond onderzeese bergen en bergketens. Op die plaatsen komt voedselrijk water omhoog en vaak dringt het zonlicht tot op die onderzeese bergtoppen door. Daardoor ontstaan unieke ecosystemen; het zijn ware oases in de woestijn van de oceaan. De vissers weten die onderzeese bergen ook te vinden, vissen de omgeving leeg en vertrekken naar de volgende onderzeese berg. En dat terwijl het stuk voor stuk unieke ecosystemen zijn. Eigenlijk zouden we er reservaten van moeten maken."
-------------------------------------------------------------------------------------------------

Terzijde: is er een betere metafoor voor de mondiale modus operandi van het neo-liberalisme denkbaar?

Gelukkig is er nog een beetje hoop: de evolutie weert zich. Rijnsdorp:
-------------------------------------------------------------------------------------------------
"We zien dat vissen evolutionair reageren op de visserij. Voor vissen is de vissersboot gewoon een grote, drijvende predator. Willen ze overleven, dan moeten ze zich aanpassen. Als ze vanwege de visvangst niet meer de kans krijgen om zich op vijfjarige leeftijd voort te planten - omdat ze dan al zijn weggevist - dan gaan ze zich al na een jaar of twee voortplanten. Worden de grote exemplaren in netten weggevangen? Dan blijven de vissen klein en groeien ze trager. We hebben onlangs een onderzoek afgerond naar dit fenomeen en bij zeventien van de achttien onderzochte soorten zagen we dergelijke evolutionaire aanpassingen.

We denken dat dankzij die evolutionaire aanpassingen de afname van de bestanden ook minder ernstig is geweest dan ze had kunnen zijn. Met andere woorden: die evolutionaire aanpassingen hebben al effect. Let wel, dit speelt op een tijdschaal van tien, vijftien jaar. Vroeger dachten we dat de evolutie zo langzaam gaat, dat zij voor beheer niet van belang is. Maar dat is het dus wel. De vis weet de visserij te omzeilen."
--------------------------------------------------------------------------------------------------

rusland & film

2007-04-25T00:14:00.001+02:00

moet nog

tarwater

2007-04-24T23:39:00.000+02:00

Tarwater, Paradiso 13 04 2007. Kleine zaal, niet meer dan 20 man publiek.

Wat een onwaarschijnlijk goede sound. Hard en knetterend als in een electro-club. Hoe deden ze dat? De basgitaar speelde live de basisloopjes; verder had ik het idee dat er een back-up tape van de rest van de song-elementen werd gebruikt, die dan door de andere man met de apparatuur werd versterkt.

Iemand zou een kleine poëtica van de index-vinger in de techno moeten schrijven. Je ziet (bv ook bij Mouse on Mars live) iemand met de wijsvinger enorm op een of ander schuifje tikken en je hoort tegelijkertijd -in real time- hoe het geluid verhevigt, gaat knetteren en overstuurd raakt.

Erg mooie uitvoeringen van materiaal van The Needle Was Travelling. Dat klonk vaak werkelijk alsof (jaren 80) New Order in moderne technologie gereïncarneerd was.

Een van de eigenaardigheden aan Tarwaters werk op cd is dat het in mijn ervaring onduidelijk is of de muziek beter op koptelefoon of speakers klinkt. Het is heel open muziek waar je goed met een koptelefoon binnenin kunt gaan rondkijken. Maar ze suggereert ook body, popsongs met basgitaar, en dat wil je dan juist hard in je kamer spelen. Het blijft op een bepaalde manier ertussenin -- houdt ook iets schetsmatigs, onafs.

'Dwellers on the Threshold' zoals zij zichzelf zo mooi genoemd hebben.

De ruimte tussen song en ambient in.

[De nieuwe cd, Spider Smile, helt daarin overigens weer wat meer naar de ambient kant toe dan het song-gerichte The Needle Was Travelling.]

Hoe moeten we zo'n optreden nu inschatten? Een geluidservaring als van een ideale stereo?

Zijn de nummers van Tarwater een soort basismateriaal dat zich uitgedifferentieerd naar receptie-context verschillend laat uitbouwen?

muzikale tijdgeest

2007-04-24T23:37:00.001+02:00

Wolf & Cub, Vessels

Een amalgaam van 70s invloeden: bluesrock, psychedelische grooves, disco. Maar van alles alleen de lekkere ingrediënten genomen, en die tegelijk in de blender gegooid. Smakelijke retro zonder pit.

Ooit schreef de Duitse poptheoreticus Diederichsen over de Spacemen 3. Een revolutionaire band, "deren Prinzip ich einmal als Marmelade ohne Brot bezeichnen sollte. Die sich unmoralischerweise von den so beliebten Spielweisen - wie Stooges und Suicide - immer nur die Sahne ausborgte und nie die Bedingungen der Lieblingseffekte. Was wie Drogennehmen ist: immer nur Glück und Durchblick, ohne die Bedingungen dafür zu akzeptieren, den Preis zu zahlen."

Dat was eind jaren 80: de huidige stand van het muzikale materiaal lijkt vaak tot zoiets als 'suiker zonder de slagroom' doorgeëvolueerd.
Belangrijke wegbereider daarin: de postrock. Die heeft een schaamteloze bevrijding van de romantische tonaliteit uit het keurslijf van de kitsch ondernomen.

De gevolgen zijn af en toe wel erg bar: 120 days, 120 days.

Precies díe elementen die zo vreselijk zijn aan U2 (en New Wave) gedistilleerd en uitvergroot tot een grote drone. Alleen nog maar himmelhoch jauchzend, het zu Tode betrübt pijnloos weggefilterd. En dat wreekt zich!

curse of the golden flower

2007-04-24T22:48:00.000+02:00

China produceert een shakespeariaans koningsdrama met state-of-the-art cgi voor een miljoenen publiek.

Indrukwekkend: die psychedelische kleurenwaas in de gangen van het paleis. Gestileerde ruimte die binnenskamers blijft en niet realistisch hoeft te zijn.
Daarentegen zijn de cgi effecten qua gevechten en aanstormende legers behoorlijk afgezaagd: hier wordt het echt tijd voor iets anders.

Veelbelovend: de geschiedenis van China opent zich voor de cinema als een immense schatkamer aan hoogwaardige, nieuwe stof.
Hollywood moet inmiddels uitwijken naar de minder voor de hand liggende episoden (Sparta in 300); en Shakespeare kan echt niet meer natuurlijk.

Progressief: in het wereld-systeem cinema moeten met de komst van China als serieuze producent van commerciële blockbusters (van zgn A-status) wel verschuivingen gaan optreden.
Qua distributie dan eindelijk wat concurrentie voor die monopolistische package-deals van Hollywood? Dat er in de Pathé zalen niet meer gekozen hoeft te worden tussen Spiderman en een of andere B-thriller, maar tussen Spiderman en Curse of the Golden Flower II?

Flauw: de voor de hand liggende allegorische duiding in termen van 'autoritair, sterk leiderschap' en 'gehoorzaamheid aan de staat'. Anders gezegd: de film zou net zo goed in Hollywood gemaakt kunnen zijn. Ofwel: in feite zien we hier de Chinese versie van een glad en gedeïdeologiseerd export-product. Imperialisme is waar de democratische massa graag van droomt...

inland empire

2007-04-24T22:43:00.000+02:00

Inland Empire van David Lynch.

Mindfuck, nu het begrip zelf in een film wordt aangehaald moet dat welhaast het einde van het genre betekenen. Er zijn er hier ook wel erg veel (mindfucks). 3 uur lang overlappen en doorkruisen allerlei verschillende lijnen elkaar: zigeunervloek uit het oude Polen; metafictie-plotlijn (film in film); geslachtelijke verdubbeling van de hoofdpersoon; time-loops; 'droom-kamertjes' sequenties. Maar dat alles zonder dat de een of andere 'inhoud' gestalte krijgt. Dus zonder dat het je erg raakt.

Het is ook een beetje een veeg teken dat Lynch (godfather van weirde americana) hier op het oude Europa moet terugvallen voor de seksuele lont van het verhaal.

Interessant is de film natuurlijk vooral als digitale productie. Het eerste half uur is de beeldtaal tot mijn verrassing ook echt anders. [Daarna zakt het erg in; je vermoedt dat het qua materiaal-kosten ongelimiteerd kunnen schieten hier weinig bevorderlijk gewerkt heeft: de film is minstens 2x te lang].

In dat toch wel betoverende eerste half uur dan zien we: de gezichten extreem close; verschillende beeldsoorten/werkelijkheden die vloeiend in elkaar overlopen; ruimtes die ietwat theatraal-barok zijn. Het is alsof de 'middle distance' van een normale speelfilm hier is weggevallen: alsof alleen nog vanuit de de extremen -zeer ver, zeer dichtbij- is gefilmd.

Voorbij de 'zwaarte' van film-diegesis op celluloid: de kaders openen zich voor het daglicht.

De vraag is nu of Lynch ook zijn thematiek weet aan te passen.

voor de goede verstaander

2007-04-24T22:31:00.002+02:00

John Lancester, 'Warmer, Warmer', een indrukwekkend en somberstemmend stuk over klimaatverandering in de London Review of Books, 22 march 2007, begint zo:
------------------------------------------------------------------------------------------------
"It is strange and striking that climate change activists have not committed any acts of terrorism. After all, terrorism is for the individual by far the modern world's most effective form of political action, and climate change is an issue about which people feel just as strongly as about, say, animal rights. This is especially noticeable when you bear in mind the ease of things like blowing up petrol stations, or vandalising SUVs. In cities, SUVs are loathed by everyone except the people who drive them; and in a city the size of London, a few dozen people could in a short space of time make the ownership of these cars effectively impossible, just by running keys down the side of them, at a cost to the owner of several thousand pounds a time. Say fifty people vandalising four cars each every night for a month: six thousand thrashed SUVs in a month and the Chelsea tractors would soon be disappearing from our streets.

So why don't these things happen? Is it because the people who feel strongly about climate change are simply too nice, too educated, to do anything of the sort? (But terrorists are often highly educated.) Or is it that even the people who feel most strongly about climate change on some level can't quite bring themselves to believe in it?"
------------------------------------------------------------------------------------------------

Das Leben der Anderen

2007-04-24T21:37:00.000+02:00

Er zijn slechtere Oscar-winnaars denkbaar. Das Leben der Anderen heeft een verhaal te vertellen. De acteurs hebben eens een keer echte rollen.

Naderhand komen er toch wat vragen bij mij boven. Heeft de film eigenlijk wel een moraal?

Er zijn in het rijk gevulde verhaal in feite twee narratieve focussen: de Stasi-officier en de door hem geobserveerde toneelschrijver (gespeeld door Ulrich Mühe en Sebastian Koch respectievelijk). Dat merk je alleen al aan de physiognomie. Waar de rest van de cast uit echt 'ouderwetse' DDR-koppen bestaat, vooral de ouderen, springen de gezichten van Mühe en Koch er uit als opvallend 'modern'. Mühe met zijn onwaarschijnlijk lege hoofd en dito blik. En Koch is veel te knap, kijkt te warm uit zijn bruine ogen (dat had je vroeger niet). Dus dit zijn onze helden.

We krijgen daarmee twee in elkaar geschoven plotlijnen: de gevoelloze voyeur die gaandeweg ontdooit en de schrijver die beseft een morele verantwoordelijkheid te moeten aangaan. Daaromheen is de plot nauwelijks uitgewerkt, en dat is jammer. De rol van Koch's geliefde blijft bv onderbelicht. Ze pleegt verraad aan hun liefde, tweemaal, en die tweede keer 'bij volle bewustzijn'. In Zizekiaanse zin is zij daarmee de werkelijke ethische held van dit verhaal. Degene die haar verlangen als enige niet compromitteert, die alles wil (de sex én de liefde).

Een hoge Stasi-officier als psychisch gekwelde voyeur is natuurlijk een anachronisme. In totalitaire staten is het panoptisch regime bureaucratisch uitgedifferentieerd. Overtuigend is wel de openingssequentie waarin Mühe een verhoor afneemt. Hier is zijn 'imperturbable gaze' zo overtuigd van de schuld van het subject voor hem, dat het ontlokken van een bekentenis slechts een kwestie van techniek wordt.

Mühe is een mooi voorbeeld van een paradox waar Zizek vaak op terugkomt: de trouwe 'idealist' die de ideologie letterlijk neemt is uiteindelijk voor een totalitair systeem het meest gevaarlijk. Een beetje cynische distantie bij de burgers is absoluut noodzakelijk voor het goed functioneren van de communistische staat. De schijn van een normaal verlopend dagelijks leven kan alleen worden opgehouden als niemand er werkelijk in gelooft.

Mühe's directe baas is een prachtig voorbeeld van deze cynische distantie. Die heeft hem in het partij-apparaat al ver gebracht, verder dan een Mühe ooit zal komen. Briljant is de volgende dubbelzinnige scene: in de kantine van een ministerie lunchen Mühe en zijn baas aan een tafel waar ook enkele ondergeschikten zitten. Eentje wil een grap over Honecker vertellen, wordt dan door de angstige blikken van zijn collega's geattendeerd op de belangstelling van de twee Stasi's. Nee, nee, verzekert Mühe's baas, wij hebben óók gevoel voor humor, ga gerust je gang. De man doet het en vertelt zijn grap. Cut naar gezicht van Mühe's baas: dat is gaandweg helemaal verstrakt. Op officiële toon: Zo? Naam? Functie? Je begrijpt dat dit consequenties zal hebben? De man van de grap kan het eerst niet geloven, zijgt dan volkomen verslagen neer. Daarop barst Mühe's baas in aanstekelijk gelach uit: ik maakte maar een grap, je geloofde me toch niet? Je nam me toch niet letterlijk?

En de rol van Koch? Het eigenaardige is dat het handelen van deze 'positieve' held nader beschouwd iets verdachts aankleeft. Zo zien we hem uiteindelijk na de Wende bij een nieuwe enscenering (een kapitalistische! dus via opera en decor totaal geabstraheerd van de inhoud) van het stuk dat we ook aan het begin van de film zagen. Aan zijn zijde bevindt zich een knappe, jonge vriendin. Misschien kijkt hij wat weltschmerzig, maar hij is wel degelijk een succes! Eigenlijk is hij van dezelfde orde als de cynicus: een succesvolle adapter aan het systeem. Zijn naïviteit is oprecht, maar functioneert onbewust als precies die noodzakelijke distantie tot de werkelijkheid die maakt dat je ver zult komen. Je hoeft dan niet alles te zien.

Wat is nu de morele les van de gebeurtenissen? Onze sentimentele kijkgewoontes nemen voetstoots aan dat Mühe een in zijn emoties geremd, maar niet wezenlijk slecht mens is, die als het er op aankomt zijn 'hart kan laten spreken'. Maar Mühe is en blijft een gelovig Stasi. Kochs voorbeeld ontroert hem juist als een voorbeeld van integer communisme. Letterlijk genomen heeft Mühe nooit hoeven twijfelen aan de juistheid van zijn beslissingen: die waren altijd volgens de leer. En dus kan hij in morele zin ook niets hebben 'geleerd'.

Na de Wende slijt Mühe zijn dagen tamelijk troosteloos als postbode: een prehistorisch geworden DDR-subject zonder tehuis. Dat is een weinig happy end. Gelukkig mogen we via het karakter van Koch met een positiever gevoel de bioscoop verlaten. Zijn duik in de Stasi-archieven en zijn eigen verleden leidt tot hernieuwde creatieve inspiratie: hij verwerkt alles tot een roman. Die natuurlijk een enorm succes wordt. Die dan weer kan worden aangeschaft door de armlastige Mühe, aan wie het is opgedragen als zijnde een "goede Stasi".

Dit is ahw de moraal van het verhaal: morele handelingen blijven ook in een totalitaire staat mogelijk, zolang je maar een mens blijft.

Toch zit er een beetje vreemde bijsmaak aan dat slot. Waarom vermijdt Koch het eigenlijk Mühe direct aan te spreken? Waarom toont hij zijn dank indirect, via die opdracht? Niet toevallig lijkt hij daar zelf het meeste baat bij te hebben: zo wordt hij exclusief auteur van een roman met een interessant verhaal. Werkt goed in de media. In het verenigde Duitsland draait het ten slotte om symbolisch kapitaal. Esthetiek boven solidariteit. Beter je niet met de werkende handen van het proletariaat te afficheren.

300 imax erlebnis

2007-04-24T21:03:00.000+02:00

Ik was nog nooit in Pathe Imax geweest.
Het leek me aardig daar deze film te zien, volgens de kritieken de meest 'virtuele', computerspel-achtige film ooit gemaakt. (Maar eigenlijk is dat net zo iets als Autechre op 180g vinyl draaien.)

Imax-kwaliteit, dat is één manier van Hollywood om zich van het populaire medium game te onderscheiden.
Een gigantisch dik (70mm) celluloid filmformaat geprojecteerd op een gigantisch groot doek onder de technisch best-mogelijke omstandigheden. Beeld en geluid kristalhelder. Er kwam apart een meisje het podium op om ons dat nog even mee te geven.
Waarvan acte. Toch werkt het wel. Je zit in een soort doos, gepamperd in high-technology. Het geluid is overweldigend -- al viel het volume me nog mee, misschien omdat het filmverhaal zich afspeelt in een primitief technologisch stadium (ze schieten met pijl en boog).
Eigenijk jammer dat er in Imax zelden een interessante film te zien is.

Hollywood vs games: mimetische rivaliteit. Dwz Hollywood differentieert zich enerzijds zoveel mogelijk van de concurrentie, maar probeert anderzijds ook zoveel mogelijk over te nemen wat het nieuwe medium doet.
Dus probeert men ook films te maken vanuit de game-esthetiek. Is 300 daar een goed voorbeeld van? Dat valt eigenlijk wat tegen. Het is natuurlijk een cartoon. De acteurs hebben niet meer in echte maar alleen nog maar in digitale omgevingen geacteerd. Het effect voor de kijker is overigens heel ouderwets: nl van acteurs die spelen voor geprojecteerde backdrops (of zelfs matte-painting).
Maar het opvallendste is toch wel dat er in de cameravoering zelfs bij de vechtscenes geen gesubjectiveerde point-of-view sequenties zijn. Het blijft itt games tamelijk theatraal. De toeschouwer weet te alle tijden waar hij zich tov de handeling bevindt.
Wat wel weer game-achtig is is de afwezigheid van interne focalisatie (alles loopt via de voice over). En de gevechtstechnieken zijn zoals in games weinig geindividualiseerd, beperkt tot opspringen en ronddraaien etc. (Men weet bv ook weinig te beginnen met de speciale 'schild-strategie' van de Spartanen).

De inhoud: eigenlijk is die behoorlijk interessant.
Historici in de krant die zich beklagen over onjuiste weergave snappen niets van populaire cultuur. Hier wordt geschiedenis opgevoerd als ... mythe.
Waar je wel even doorheen moet is die überplatte codering van de Perzen als de Ander, met werkelijk alle oriëntalismen denkbaar (Xerxes als transsexual arab asian alien).
Maar het gebrek aan p.c. is uiteindelijk wat deze film zo interessant maakt. Niet in de zin van fascistoïde Spartanen = USA.
Waar het hier echt om gaat is bruut lichamelijk geweld ontdaan van een normale ideologisch 'screen'.
Dat loslaten van zingeving lijkt af en toe ingebed in reactionaire elementen (lofzang op de 'professionele' militair als koude vechtmachine, het aloude anti-democratische cliché dat de politici thuis altijd het eigen leger verraden), maar momenteel is dat voor de Amerikaanse populaire cultuur warschijnlijk de enige optie.

Waar ik naar toe wil is dit: is niet het 'ideale' subject van deze film een Amerikaanse soldaat in Irak?
Bij deze film kan hij werkelijk zijn authentiek ressentiment tegen alle bullshit van Bush's oorlogspropaganda uitleven.
De film is plat, maar dat is de oorlog in Irak ook.
Vergelijk bv de onrealistische oorlogsscenes in 300 met wat welhaast de primal scene van New Hollywood genoemd mag worden: een Amerikaanse leger dat in WOII op Europese en Japanse stranden landt en daar onder allesverzengend mitrailleur-vuur aan zijn opmars begint (Saving Private Ryan, en de 'remake' in Iwo Jima).
Welke scenes zijn pretentieuzer?
Het gekke is dat er in 300 veel wordt gebruld in de trant van 'we fight for honour', 'we die for freedom' enz, maar dat er feitelijk buiten het vechten niets is. Dus ook geen heroïek.
Want dat is het bijzondere: de 'plot' van het historische Thermophylae is tamelijk masochistisch. 300 Spartanen die gaan sterven. Voorgeschreven fataliteit.
De film 300 is echter allesbehalve Wagneriaans. De Perzen overwinnen. Daar ligt de verdienste.

Misschien ten overvloede: je kunt er natuurlijk 'allegorisch' van alles in lezen. Dus ook: Guerilla oorlog tegen 'empire': de Irakezen als Spartanen versus de USA als Perzië.

Of misschien zijn voor die soldaat in Irak het 'vrije westen' en 'de islamitische hordes' wel allebei even exotisch!

kieskompas & stemwijzer

2007-03-09T13:09:00.000+01:00

U bent even rechts als links als CDA.
U bent 10% progressiever dan CDA.
U heeft een inhoudelijke overeenkomst van 72%.

Het kwam er echt uitrollen. Ja, zo'n interactief testje kan onverbiddelijk zijn.

Wat echter te denken van mijn overeenstemming met D66: 7% rechtser, 4% conservatiever, inhoudelijke overeenkomst 74%?

Nog even terug naar het CDA versus ondergetekende en wel aangaande het thema Platteland en Natuur.
"De overheid moet financieel bijdragen aan de bouw van windenergie molens." CDA: neutraal; Ik: mee eens.
"De intensieve veehouderij moet drastisch worden beperkt." CDA: niet mee eens; Ik: mee eens.
"De boerenbedrijven moeten meer vrijheid krijgen om op eigen terrein bedrijfsruimte te bouwen." Beiden: mee eens.
De uitslag geeft vervolgens 75% overeenkomst. Ha, ha.

Wat maakt u van de volgende stelling: "Voedselbanken zijn een goede manier om armoede te bestrijden."?
In eerste instantie is het antwoord natuurlijk Ja. Althans, ik ben er niet tegen. Maar vervolgens deduceer je de bedoeling van de vraag: het sociale beleid moet ruimhartiger zodat er geen voedselbanken meer nodig zijn. In die zin zou je dan Nee op de vraag moeten antwoorden. Onduidelijkheid troef.

Idem voor de stelling: "De provinciale belasting mag omhoog om het wegennet te verbeteren."
In eerste instantie denk ik dan: Nee, waarom zou ik als niet-auto-gebruiker meer moeten gaan betalen. Dan moet er minstens een evenredige bijdrage naar het openbaar vervoer gaan. Vervolgens deduceer je dat de werkelijke vraag moet zijn: "mag de motorrijtuigenbelasting omhoog --die in Noord-Holland de laagste is van Nederland-- om het wegennet te verbeteren." Daarop lijkt me het antwoord Ja.

Veel van de stellingen zijn open deuren, waar de politieke partijen natuurlijk allemaal min of meer hetzelfde op geantwoord hebben. Het zou misschien nuttiger zijn een lijst van 'breekpunten' aan te bieden, dus alleen die punten waarop de partijen werkelijk van mening verschillen. Dwz: filter de brave consensus weg, want daar valt toch niets te kiezen!

Neem de eerdergenoemde kwestie van beperking intensieve veehouderij: behalve CDA is alleen VVD het er ook niet mee eens. Of de kwestie van zwarte en witte scholen: mag de overheid scholen verplichten zwarte leerlingen aan te nemen? Opnieuw zijn alleen CDA en VVD tegen, alle andere grote partijen voor. Overigens: in de weergave van het politieke spectrum aan het einde van de vragenlijst, overlappen de vlaggetjes van het CDA en de VVD elkaar. Weten de makers van de site soms méér dan de partijbureaus zelf?

Of maak in het menu een short cut naar díe stellingen waarop de politieke partijen met het sterke 'Helemaal mee on/eens' hebben geantwoord. (De categorieën waarmee je je oordeel mag uitdrukken zijn namelijk: mee on/eens, neutraal, helemaal mee on/eens.) Eigenlijk zijn alleen die 'sterke' meningen voor de burger interessant. Als laatste restanten van de 'politieke overtuigingen' uit het verleden.

Een van de punten waarover de partijen het meest verdeeld zijn: "Om de wachtlijsten in de zorg terug te dringen is meer marktwerking in de zorg nodig."
VVD: mee eens.
CDA: neutraal.
PvdA: helemaal niet mee eens.
SP: helemaal niet mee eens.
Groen Links: niet mee eens.
Zegt dit niet alles over het opgewonden populistische karakter van de Nederlandse politiek? De PvdA wil zich effe risicoloos 'socialistisch' profileren; het CDA houdt zich zoals gebruikelijk in principiële kwesties laf op de vlakte. Alleen de liberale partijen komen hier met een zakelijk antwoord, waarvan het linksliberale me het meest aanspreekt: niet mee eens.

Overigens, is er iemand die weet wat er met dat inmiddels mythologische begrip 'marktwerking in de zorg' überhaupt bedoeld wordt? Het beste antwoord op de stelling: ik begrijp de stelling niet.

Waar het Kieskompas eigenlijk de landelijke verkiezingen nog eens dunnetjes overdoet, levert de Stemwijzer een op de Provinciale Staten zelf toegesneden vragenlijst. Frappant hoezeer hier het algemene en lokale uit elkaar vallen. Het ene lijkt niets met het andere te maken te hebben, want hoe relateer je de stelling 'Moeten in gebieden met veel wilde dieren de wegen 's nachts worden afgesloten voor auto's' aan partijpolitieke overtuigingen? Het is zo concreet gemaakt dat de politiek eruit is verdwenen.

De logica van de SP springt er hier af en toe verrassend uit. Met de volgende stelling zijn zij het als enige politieke partij oneens: "In boerderijen die leegstaan mogen ook bedrijven komen die niet met landbouw te maken hebben." In onze lege boerderijen geen vreemd (? buitenlands ? randstedelijk) kapitaal!

De Stemwijzer biedt aan het einde van de vragenlijst een geweldige optie aan: je kunt dan de politieke partijen die sowieso niet in aanmerking komen afvinken (zodat ze niet in de uitslag worden meegenomen). In mijn geval: weg met die hele Chr.-mikmak! Het is niet relevant of ik mogelijk op afzonderlijke punten overeenkomsten heb. Christenen in de politiek klopt niet. Neem bv de koopvrije zondag: je zou het daar op oneigenlijke gronden (bv dat het de kleine zelfstandige ontlast; thanx Paul!) nog mee eens kunnen zijn, maar de principiële afwijzing van de gedachte dat God de aarde in zes dagen geschapen heeft sluit dergelijk schipperen bij voorbaat uit!

De gebruiker van kieskompas & stemwijzer ontdekt, net als sommige 'allochtone' politici, dat als de partijpolitieke verschillen zo gering zijn, niets het partij-hoppen nog in de weg staat.

De gebruiker van kiescompas & stemwijzer ervaart proefondervindelijk dat aan keuzes geen consequenties verbonden zijn. Elke keuze kan weer ongedaan gemaakt worden. Als mening.

Waarom nog stemmen? De gebruiker van kiescompas & stemwijzer, die in feite niets wijzer is geworden, moet toch ergens de geleverde inspanning kunnen verhalen. Dat kan door haar in te boeken op de post burgerplicht. Het gaan-stemmen zelf wordt daardoor 'bewust'. Als een handeling die tijd kost.

De gebruiker van kiescompas & stemwijzer ervaart dat het doen van zo'n testje voor hem als belevenis politieker is dan de gang naar het stemhokje met het reeds vaststaande stemgedrag.
Hieruitvoortvloeiend ideaal: niet meer stemmen op partijen, maar meerkeuzevragen over issues.

Kieskompas & Stemwijzer onttoveren de landelijke politiek. Ze laten de gebruiker 'interactief' het volgende ontdekken: dat kan ik ook. En als ik het zelf kan, wat is dan de meerwaarde van al die politici? Het onbedoelde effect van het 'toegankelijker' maken van de politiek is desinteresse.

Dat mijn mening samenvalt met die van een of andere partij, bevestigt dat míjn mening juist was.

Pop Levi = IPOD

2007-03-01T01:54:00.000+01:00

Pop Levi, The Return to Form Black Magick Party.

Een plaat die ahw totaal voor headphones, voor het ver-ipod-iseerde oor gemaakt is. Geen akoestische ruimte 'buiten' high impact listening.

Zeer geabstraheerd mengsel uit welbekende elementen. Vooral begin jaren 70 'harde' rock sound, maar ook late Beatles. Je hoort bv boogie met quasi authentieke handklapjes (Dollar Bill Right), met in de verte zelfs iets als blazers tussen moderne geluidjes. Alles via digitale bewerking. Klinkt niet retro of warm, maar direct.

Tegelijk sophisticated en plat. Misschien niet eens zulke bijzondere songs. Opgebouwd via 'blokken' van riffs, herhalingen (= paradigma dansmuziek?). Geen dynamiek in geluidsbeeld; alles even hard naar voren gespeeld.

Weinig 'gevulde' muziek (bv qua bas). Eenpersoons-studio-muziek. Vocaal gestuurd.

Goed, maar vermoeiend. Denk Death From Above 1979.

dubbele paspoorten, dubbele petten

2007-02-27T23:39:00.002+01:00

De discussie rond het dubbele paspoort van twee staatssecretarissen is van een treurigstemmende lachwekkendheid. Politici die beter zouden moeten weten laten zich door de media dwingen tot het ingaan op borreltafelpraat. De borreltafelpraat infiltreert ongemerkt het discours van de Tweede Kamer.

1.
Misschien is het in deze context interessant even terug te grijpen op een opiniestuk in NRC Handelsblad van 27 januari 2007, dat een pleidooi houdt voor een ander Nederlands integratie- en migratiebeleid. Het werd geschreven door Ruud Lubbers, Halleh Ghorashi (bijzonder hoogleraar Diversiteit), en Naema Tahir (juriste en columniste). Zij willen uitgaan van drie kernbegrippen: participatie, 'circulaire' arbeidsmigratie, en transnationaal burgerschap.

Het nieuwe toverwoord, ook van het vers aangetreden kabinet, is blijkbaar 'participatie'. Dat klinkt beter dan 'integratie', maar of er wezenlijk iets anders mee bedoeld wordt is de vraag. De negatieve kanten van het eerdere begrip worden wat verdoezeld, maar de retorica blijft even abstract en vaag.
Ik citeer: "Aan de andere kant kan van de migranten ook gevraagd worden actief deel te nemen aan bijvoorbeeld buurtactiviteiten, sportactiviteiten, verenigingsleven etc. In veel gevallen hoeft dit punt niet eens gemaakt te worden: migranten zijn per definitie ondernemers en 'overlevers'. Als hun participatie niet lukt, moet de vraag worden gesteld wat er mis is gegaan en hoe participatie verder gestimuleerd en geregeld kan worden."
We hernemen: Actief deelnemen aan activiteiten (zou dat ook anders mogen, passief bv)? Migranten zijn 'per definitie' x of y (ondernemers of gelukszoekers)? Als beleid mislukt moeten er vragen gesteld worden opdat weer nieuw beleid wordt verzonnen? Participatie 'regelen', zoals men de aanbesteding van publieke werken 'regelt'?

Transnationaal burgerschap: 'Wij moeten onszelf gaan zien als transnationale burgers... Door de snelle technologische ontwikkeling in de communicatie (media, internet) en het transport is het nationale 'overstegen'... Mensen gaan nu daar naar toe, fysiek, virtueel, of cultureel, waar zij zich het beste kunnen ontplooien, waar zij hun geluk denken te vinden."
Ja, als het leven toch zo neo-liberaal was...

Het volgende punt is dan dat het door het gebrek aan erkenning binnen Nederland logisch is dat migranten terugvallen op hun good old religion. Daarna de geweldige zin: "Als succesvolle, participerende transnationale burgers kunnen migranten een brugfunctie vervullen." Denk hier aan Borat: you briedge? Ten slotte: we moeten niet onze emancipatie-modellen op vrouwelijke migranten projecteren, "maar hun veiligheid binnen hun eigen culturele ruimte bieden, zodat zij van binnenuit die cultuur durven bekritiseren en van delen ervan afstand nemen". Maar als er nou met die eigen culturele ruimte iets heel erg mis is?

Circulaire migratie: men schetst hier, kort samengevat, een soort ideale flex-werk situatie. Alle burgers van de wereld moeten vrij zijn hun arbeidskracht overal te verkopen. Wel met betere, maar tevens tijdelijke contracten. Borat: 'Iedereen fijn werken, iedereen blij'. De teneur verraadt zich in de zin: "Economen zijn het erover eens dat een liberalisering van de mondiale arbeidsmarkt de wereldeconomie een enorme stimulans geeft." Ha, ha.

2.
Het is duidelijk dat van dergelijk beleids-jargon geen antwoorden verwacht mogen worden.

Het lege begrip 'transnationaal burgerschap' is a.h.w. de onbereikbare ideaal-vorm van het dubbele paspoort.

Het erge is dat bij dergelijk jargon altijd vanuit een bevoorrechte positie wordt geëxtrapoleerd. Transnationaal burgerschap is er voor voetbalcoaches, misschien, maar niet voor de gewone man die wel gewoon zijn belastingen betaalt. De uitvinding van zo'n 'transnationaal burgerschap' kan alleen gedaan worden door de reeds succesvol aan het nationale ontstegen elite. Net zoals in de jaren 90 het 'nomadisch subject' in academische kringen werd gevierd, een slecht verhulde reflex van de eigen bevoorrechte positie.

Maar voor wie spreekt de politieke elite?

De paspoorten discussie maakt duidelijk dat de kloof tussen politici en de zgn man in de straat immens is. Niemand heeft het erover wat de man in de straat met zijn ongerief over dubbele paspoorten, dubbele petten werkelijk zou kunnen bedoelen. Waar het misschien alleen om gaat is het gevoel dat 'allochtonen' wel vaak een beroep doen op de vormen van hulp, uitkeringen, zorg e.d. die er in Nederland voorhanden zijn, dus van de gastvrijheid goed gebruik maken, maar andersom, bv op vakantie in het thuisland, opeens helemaal geen Nederlander meer willen zijn. Dat is een onderbuik-gevoel. Maar een onderbuik gevoel van een kansloos tot het lokale veroordeelde onderklasse. Die heeft moeite met het begrijpen van een wereld waarin Marokka opeens 'naast de deur' ligt.

Wilders speelt daar goed op in. Laten we hem in godsnaam niet meteen gaan demoniseren. Dat is te makkelijk. Hij heeft het ten minste niet over participatie, transnationaal burgerschap, en circulaire arbeidsmigratie als oplossing. Maar het ressentiment van de door de globalisering bedreigde, tot het nationale veroordeelde (en ja, het is ook nog Nederland) modale burger verdient betere uitlaatkleppen.

3.
Laten we met een wat luchtiger noot eindigen. Heeft iemand al vragen gesteld over het taalgebruik van de beide staatssecretarissen? Ze spreken goed, begrijpelijk, maar zeker geen foutloos Nederlands. Hoe zit het met de officiële teksten die ze zelf moeten gaan schrijven? Moeten er misschien speciale ambtenaren (tweetaligen?) aangesteld worden als taal-coach?

Het nét door elkaar haspelen van Nederlandse uitdrukkingen is nu nog een charmant gegeven; zou Aboutaleb's taalgebruik echter onder druk niet veel meer barsten gaan vertonen? In hoeverre onderschrijven we de gedachte dat taalbeheersing ook voor het denken bepalend is? Vragen die vooral zorgwekkend moeten zijn voor Albayrak. Haar intonatie suggereert op de een of andere manier dat ze haar taalgebruik wil behoeden voor verkeerde gedachten.

Dekker vs Plasterk

2007-02-27T14:12:00.000+01:00

Gevonden in Dirk van Delft, De Toppen van het Kunnen. Nederlandse wetenschappers over hun drijfveren en werk (een bundel interviews met wetenschappers, 2006).

De inzet:

Cees Dekker beklaagt zich over het gemak waarmee darwinisten als Plasterk de wetenschap verbinden aan een atheïstisch wereldbeeld.

Ronald Plaskerk neemt de wetenschappelijkheid van het intelligent design wereldbeeld niet serieus.

1. Dekker:
-------------------------------------------------------------------------------------------------
'Dat wetenschap één op één leidt tot een atheïstische levensbeschouwing omdat het strijdig zou zijn met een christelijke overtuiging is volstrekt incorrect. De moderne wetenschap heeft zich juist ontwikkeld binnen de joods-christelijke traditie in West-Europa en is sterk gestimuleerd door de christelijke theologie.
Ik geloof dat God de wereld geschapen heeft. Evolutie kan zeker een mechanisme zijn waarmee Hij de natuur heeft uitgerust, evolutie en ontwerp sluiten elkaar niet uit. Het materialistisch wereldbeeld overtuigt mij niet. "Hoe meer we van het heelal begrijpen, hoe zinlozer het lijkt te zijn", schreef de atheïst Steven Weinberg. Daar kan ik niet mee leven, zingeving is essentieel.' (p.135)
-------------------------------------------------------------------------------------------------

2. Plasterk:
-------------------------------------------------------------------------------------------------
'Cees Dekker reageerde ontzettend boos toen ik zei dat hij een boek over ID had geschreven. Dat is het helemaal niet, zei hij. Maar lees de achterflap:
"Het is zover, een Nederlandstalige publicatie over Intelligent Design. Ik ben er erg tevreden over. Het werd de hoogste tijd."
Was getekend: Andries Knevel, directeur van de Evangelische Omroep. Cees, denk ik dan, je laat door de paus van protestants-christelijk Nederland op de cover zetten dat het boek over ID gaat, wees een man en verdedig het! Of wees een man en geeft toe dat je je bij nader inzien vergist hebt met die ontkenning.
Wat ik Cees Dekker verwijt is dat hij in privédiscussies of in een later interview zijn wetenschappelijke positie pobeert te redden door te doen alsof er niet zoveel aan de hand is, maar dat tegen zijn Andries Knevel-achterban niet durft te zeggen. Die denkt dat er in Delft een professor zit, een heuse Spinoza[-prijs]winnaar, met een alternatief voor Darwin! Dekkertjes zijn mensen met geheime agenda's. Als het oprecht was, "ik bestudeer de moleculaire machinerie en zie gaten in de evolutietheorie", tuurlijk, lang niet alles in de biologie is bekend. Maar deze mensen willen een heel ander punt maken: dat God de wereld in Zijn hand heeft. Daarom zijn biologen --en zij niet alleen-- zo vreselijk allergisch voor ID. De evolutie is gewoon een feit. Natuurlijke selectie is een feit. Dat gaat niet meer veranderen, al zullen er altijd verfijningen komen. Onder biologen is er net zo veel twijfel over de evolutietheorie als onder fysici over de zwaartekracht.' (p.254-255)
-------------------------------------------------------------------------------------------------

Commentaar:

1. Vergelijken we de beide posities dan moet toch de conclusie zijn dat (2) een complexer model van de werkelijkheid hanteert dan (1).

2. Historisch besef ad (1): Intelligent Design is al zo vaak weerlegd, het is ten slotte niet nieuw.
Zie bv de op internet goed vindbare tekst van Bertrand Russell, Why I am not a Christian (1927), mn waar hij het 'argument from design' behandelt.

3. Historisch besef ad (1): Wat wordt toch bedoeld met dat begrip: joods-christelijke traditie in Europa? De traditie die het vuurtje onder de rede zou hebben aangewakkerd?
Dit is pure mythologie. Markt-fähig jargon zonder enige betekenis.
Maar helaas wel schadelijk. Zo dreigt nl in de media het 'joods-christelijke' stilzwijgend als de unmarked form van traditie te worden genomen: de islamitische traditie is dan de gemarkeerde, dwz minder natuurlijke vorm, een onderdeel van onze traditie 'waar nuance op zijn plaats zou zijn'.

4. Je kunt blijkbaar in de huidge dark ages van de media van alles zeggen.

Zolang je er zelf maar in gelooft.

Daarom is het belangrijk, o laatste mensen (Nietzsche) dat echte wetenschappers (2) standvastig in het atheïsme blijven geloven.

naar een atheïstische politiek

2007-02-25T23:54:00.001+01:00

-------------------------------------------------------------------------------------------------
Volgens recente peilingen gelooft 47% van de Amerikanen dat de wereld geschapen werd volgens het verhaal in Genesis, 49% gelooft in bezetenheid door de duivel, 36% in telepathie, 25% in astrologie, 11% in communicatie met de doden, maar gelukkkig slechts 7% in de genezende kracht van piramides.
-------------------------------------------------------------------------------------------------
En wij, arme atheïsten, geloven wij in peilingen?

Een citaat van Bertrand Russell:
-------------------------------------------------------------------------------------------------
Wetenschap is nooit helemaal juist, maar ze is zelden helemaal fout en is in het algemeen meer juist dan de niet-wetenschappelijke theorieën. Daarom is het rationeel haar voorlopig te aanvaarden.
-------------------------------------------------------------------------------------------------

Beide citaten komen uit: Intellectueel Bedrog. Postmodernisme, wetenschap en antiwetenschap (1997) van de natuurkundigen A. Sokal en J. Bricmont. Een interessant boek voor de momenteel weer in de media oplaaiende discussie geloof/wetenschap. Een belangrijk thema is namelijk de verdediging van 'objectieve' wetenschappelijkheid tegen vormen van postmodern epistemologisch relativisme. Dat is ook relevant w.b. de argumentaties van Intelligent Design tegen de al dan niet 'bewezen' evolutie-leer.

Het boek werd geschreven n.a.v. de totaal onkundige wijze waarop door postmoderne (Franse) geesteswetenschappers beta-terminologie gebruikt werd. De auteurs laten zien dat als bv Virilio het over 'snelheid' heeft, hij niets van de elementaire natuurkundige betekenis ervan begrijpt -- hoewel hij dat wél suggereeert. Andere bedriegers die aan bod komen: Latour, Lacan, Baudrillard, Deleuze en Guattari, Irigeray, Kristeva, Serres. Over de op dit moment hippe Badiou wordt gezegd dat zijn 'wiskunde' niet veel om het lijf heeft.

Het puur willekeurig doortrekken van al dan niet verkeerd begrepen grondbegrippen van de wiskunde en natuurkunde tot boude politieke conclusies, is een gemeenschappelijk kenmerk van deze denkers. Dat neemt soms ridicule vormen aan, vooral naarmate men minder van de materie beheerst (cf Kristeva en de wiskunde). Wat is toch dat verlangen bij ons geesteswetenschappers om 'het geheim der materie' te willen ontsluieren?

Een atheïstische politiek begint met zelf-kritiek: ook Zizek is niet houdbaar, natuurlijk.

Veel inzichten uit de moderne natuurkunde zijn contra-intuïtief. Daarmee is voor ons alledaags begrip de kloof tussen onze menselijke tijd-ruimte coördinatie, die op aarde prima voldoet, en de wetten die a.h.w. dieper in het heelal geldig zijn, in complexere omgevingen, onoverbrugbaar geworden. Juist de ziekte die 'zingeving' heet moet hier vermeden worden. Een beetje Kantiaanse bescheidenheid is op zijn plaats.

PS: zie de link: http://www.physics.nyu.edu/faculty/sokal/weinberg.html. Je zou tot de conclusie kunnen komen dat Sokal zelfs in zijn hoax nog te hoog greep voor de heren en dames van Social Text.

science of sleep

2007-02-25T13:55:00.000+01:00

M Gondry, The Science of Sleep.

Lees als ondertitel bij deze film: de ideologie van de creatieve klasse.

Alles draait om een viering van creativiteit.

De droomsequenties zitten vol fraaie naar de vroege film verwijzende technieken: Melies, animatie, stop-motion, ed. De digitale blue screen-techniek wordt heel grappig ge-retro-iseerd.

Maar moeten we deze kunstmatige tegenstelling tussen handmatig, ambachtelijk vs digitaal echt nog serieus nemen?
Toch wel, als we de regisseur volgen.
Je kunt een beter mens worden door je TV in een kanaal te gooien: dan houd je meer tijd over voor knutselen.

De beide artiesten worden dan ook volop getoond in hun creatieve bezigzijn. Daar bestaat een goed Engels woord voor: self-congratulatory.

Het is in het zelfbeeld van de creatieve klasse totaal ondenkbaar dat je daadwerkelijk stompzinnig kopieerwerk zou gaan doen. Dat is toch onmenselijk. Hoe het zit met het andere, niet-creatieve deel van de mensheid dat wel eens een klusje tegen haar zin moet doen, blijft onduidelijk.

Er is een tweede laag van verwijzingen. Die komt uit de swinging 60s: snelle montage, kunsthistorische citaten, en een energiek-ironische toon. Denk aan een film als Morgan, A Suitable Case For Treatment (Karel Reisz, 1966), waar Gondry al eerder veel van zijn mosterd vandaan haalde.

Zien we daar één seconde lang in een la een uitgave van Laforgue's Pierrot Lunaire?
Maar het jongen-meisje gevoel blijft a-sexueel, humorloos. Te zwaar op de hand en kinderlijk tegelijk.

Creatieve mensen hebben het maar moeilijk in deze wereld. Zeker als er twee creatieve carriere-starters moeten gaan samenwonen. De film lijkt zich dan ook -Amélie-ähnlich- niet zozeer in deze wereld, alswel in een soort geïdealiseerde a-politieke jaren 60 af te spelen. En a-politiek is a-sociaal.

Het regressieve van het hoofdpersonage wordt in het verhaal zelfs een beetje gethematiseerd; aan het eind komt er iets van sexuele frustratie naar buiten. De vraag is: waarom zou de regisseur een dergelijk regressief personage interessant vinden? Waarschijnlijk alleen omdat hij de erachterliggende creativiteits-ideologie echt serieus neemt.

Keren we terug naar de droomsequenties. Pas na afloop besef je hoe ge-format het allemaal is: een stukje verhaal - een droom, een stukje verhaal - een droom, enz. De droom-logica, het beetje surrealisme dat er is, het wordt allemaal netjes genaturaliseerd. Dromen doe je in je slaap. Slapen doe je in je eigen bed.

Dus niet op kantoor. De creatieve klasse laat haar dromen niet met het werk interfereren.

Ten Canoes vs Bamako

2007-02-25T13:36:00.000+01:00

Ten Canoes (regie Rolf de Heer; de film is ontwikkeld in samenwerking met Australische aboriginals).

Een verhalenverteller weet raad. De mondelinge overlevering draagt eeuwenoude 'ervaring' over aan nieuwe generaties (Walter Benjamin, Der Erzähler). Die tradities komen in de moderniteit onder druk te staan, als ze niet al helemaal verdwijnen. 'Goede raad' verandert in 'informatie', mondelinge overdracht wordt cultuur-industrieel georganiseerd.

In deze film van en over de aboriginal-cultuur krijgen we dus een paradox: een film (technologische moderniteit) die een traditionele vertelling (orale cultuur) 'weergeeft' en recht wil doen. Wonderlijk genoeg gebeurt dat zeer overtuigend. Dat komt omdat de film een vertel-positie weet op te bouwen die ik als vóór-fictioneel zou willen betitelen.

De bij dit soort projecten voor de hand liggende valkuilen worden vermeden: enerzijds een documentaire aanpak die zijns ondanks objectiveert, anderzijds de pijl-en-boog-kitsch van historisch drama (denk: Mel Gibson). Het 'primitieve volk' wordt hier geen object of een plaatje, maar krijgt een eigen stem.

Indrukwekkend is de openingssequentie waarin we in een zweefvlucht het moerasgebied in duiken, steeds dieper de natuur in. Tegelijk horen we dan in de voice-over voor het eerst de orale verteller, mysterieus uit het 'diepe' verleden komend.

Er ontstaat, ingebed door die voice-over, een fraaie gelaagdheid van vertelniveaus: een soort dubbele negatie van het heden. Er is een eerste vertelniveau van ong. 1000 jaar geleden, in zwart-wit, waarin een groepje mannen eropuit trekt voor de jacht. De jongste onder hen heeft een oogje laten vallen op een van de vrouwen van zijn oudere broer. Deze broer, een wijze oude man, vertelt dan onderweg een fabel uit de 'echte' oertijd, de tijd van demonen ed, die dan in een tweede vertelniveau in kleur wordt 'uitgebeeld'.

Dit tweede niveau toont de dingen soms op traditioneel epische wijze. Zo wordt een mogelijke verklaring voor gebeurtenissen steeds ook letterlijk getoond. Over een geroofde vrouw: het zou kunnen dat een magiër haar heeft ontvoerd: dat zien we dan gebeuren. Of het zou kunnen dat een naburige stam haar heeft meegenomen: dat zien we dan. Of het zou kunnen dat ze verdronken is in de rivier: dat zien we dan. Denk hier ook aan Rashomon van Kurosawa.

De verteller (eerste voice-over) neemt zijn tijd, net als de oude wijze man in het eerste verhaal-niveau. Je ervaart op een gegeven moment hoe dat tegen je moderne verwachtingen ingaat: het gaat allemaal wel erg langzaam. Maar de vertellers hebben zo hun redenen voor alle omslachtigheid. Ervaring ontstaat via de omweg van het vertellen. En het leren luisteren naar de arcana van een wijze oude man.

Diens wijze 'les' is dat het niet nodig is slaafs je seksuele lust te volgen: er zijn meer manieren waarop een koe een haas vangt. De mythologische fabel drukt eigenlijk hetzelfde uit: dat het 'sociale' van een samenleving bestaat uit het narratieve vlechtwerk tussen stammen onderling, niet uit roof en geweld.

Daarmee is niet gezegd dat wij, in het hier en nu, veel aan die wijze les zouden moeten hebben. Het belangrijkste is dit: Ten Canoes denaturaliseert. Je voelt je eventjes ontheven aan de moderniteit als zodanig.

---------

Bamako (regie A Sissako). Bamako, hoofdstad van Mali. Er wordt een niet nader gedefinieerd publiekelijk proces gevoerd tegen het misdadig beleid van het IMF. Twee Franse advocaten verdedigen het, de anderen vallen het aan; gewone mensen kunnen af en toe als getuige hun verhaal doen.

Laat ik meteen ter zake komen: waar Ten Canoes denaturaliseert, naturaliseert Bamako zijns ondanks.

De regisseur heeft ongetwijfeld de beste bedoelingen. Maar je vraagt je de hele tijd af: voor wie is de film eigenlijk gemaakt? Voor de Malinezen zelf of voor een Europese intelligentsia? Het is een halfbakken mengsel van ouderwets didacticisme en simpele gedachten over art-film.

De handelingsruimte is beperkt tot een ommuurde binnen-hof, waar het 'proces' plaats vindt. Een soort sociale tussenruimte tussen publiek/privaat in. Idee: dat loopt in Mali door elkaar heen. Dat wordt dan gedemonstreerd met een onbenullig plot-lijntje over de bewoners die zo eens wat heen en weer lopen tussen huis en hof.

De beeldtaal is ondanks het tergend langzame tempo melodramatisch: 'een zielige zieke man met een lief kindje', of ook van die stereotype reactie-shots op de verschillende betogen in het proces: 'aandachtig kijkend' of 'ontroerd' publiek.

De goeden krijgen overigens bij dat proces so-wie-so meer spreektijd dan de baddies. De schematische rolverdeling in goed en kwaad ligt al op voorhand vast, wat zich zelfs nog vertaalt in een cartooneske casting van de Franse advocaten die het IMF verdedigen in vergelijking met het team van de aanklagers.

Er wordt op een gegeven moment ook nog opeens een western persiflage ingevoegd. Idee: IMF = westers imperialisme. Je mag toch hopen dat bepaalde kringen verder zijn dan dat.

Want van de weeromstuit ga je je op een gegeven moment tegen het goede standpunt keren, dat met zoveel onnozelheid aan de man wordt gebracht. Bij al dat zelfgenoegzame geweeklaag denk je op een gegeven moment vanzelf: wel, gefeliciteerd dan, julle kunnen blijkbaar zonder anomie.
Een typisch nadeel van didacticisme in kunst.

De film hint wel naar een besef van 'politieke cinema', maar laat honderden kansen liggen.
Waarom bv geen direct addressaat zoals wel in Ten Canoes?
Waarom niet gespeeld met echt/fake? Er zitten een paar 'echte' bekende Malinezen in de film: die contrasteren met de fictie van het proces.
Waarom niet meer zelf-reflectie? Bv: een film over het opnemen van een franse docu die graag een anti-globaliseringsboodschap uit de mensen wil trekken.

Maw waarom geen Brechtiaanse vervreemding?

knipselarchief 2006

2007-02-24T14:10:00.000+01:00

1. Over 'rolmodel' Cees van der Hoeven.
-------------------------------------------------------------------------------------------------
"Het was een enorme klap. In het begin dacht de gevallen topman: 'Ik kom nooit meer aan de slag', weet Gerard Visser. 'Hij moest geld verdienen, hij had het toen financieel niet breed, kan ik je vertellen.'
Frits Kroymans, de importeur van exclusieve automerken als Ferrari, Jaguar en Cadillac, bracht Van der Hoeven eind 2003 in contact met Marcel Boekhoorn, een schatrijke durfkapitalist. Samen begeleidden ze onder meer de overname van Telfort door KPN, een transactie die Van der Hoeven volgens het zakenblad Quote 40 miljoen heeft opgeleverd."
-------------------------------------------------------------------------------------------------
(de Volkskrant, 'Cees vecht altijd terug', 20 mei 2006).

2. Franse sociologie.
-------------------------------------------------------------------------------------------------
"Maurin en Donzelot spreken van een driedeling in de grote steden: de elites nestelen zich in het oude stadscentrum waar de prijzen omhoog schieten, de middenklasse trekt naar de eengezinswoningen in de randgemeenten en de laagopgeleiden blijven steken in de hoogbouw van de voorsteden. Er is sprake van een 'gettoïsering van boven' - het vermijdende gedrag van de elites en de middenklase - en een 'gettoïsering van beneden', het samenklonteren van de onderkant van de samenleving in achterstandswijken."
-------------------------------------------------------------------------------------------------
(NRC Handelsblad, Paul Scheffer, 'Republiek aan Scherven', 27 oktober 2006).

christelijke TV und pornografie

2007-02-24T12:43:00.000+01:00

Het merkwaardige verschijnsel van christelijke tv: het went nooit.

Bij Andries Knevel aan tafel (20/2/2007): een katholieke bisschop die een boekje over 'de heiligheid' van de sexualiteit heeft geschreven (moet altijd procreatief zullen we maar zeggen). Er wordt met geen woord gerept over de miljarden die de katholieke kerk spendeert aan het afkopen van slachtoffers van seksueel misbruik door priesters.
Bij het aantreden van het christelijke kabinet mag de jaren 50 ideologie kennelijk uit de kast.

Tweede gast een mondige Amsterdamse 'allochtoonse' van de Meiden van Halal. Verrassing: politieke correctheid leeft! Ze is wel heel recht door zee, maar zodra het niet meer over de vermadelijde beeldvorming over de allochtoon gaat houdt dat op. Dan zwijgt haar gezond verstand en betoont ze 'respect' aan de oudere functionaris van het andere geloof (van de andere kant?).
Er wordt met geen woord gerept over de vermadelijde beeldvorming over het 'zondige' Westen in zekere Moslimlanden.

"Ik kan alleen voor mezelf spreken". Het zou interessant zijn deze omgekeerde 'Sesam open U'-formule waarmee elke horizon-verbreding als sneeuw voor de zon wordt weggetoverd eens aan een klein mythologisch onderzoekje te onderwerpen.

De bisschop die eerst nogal bang keek begint warm te glimmen. Dit soort jongeren treft hij ook altijd in het Zuiden des Lands. En dan moet de derde gast nog aan het woord komen.

Deze EO-presentator is in zijn physiognomie (groot provinciaals hoofd, de langzame en o zo goedbedoelende spreektrant) werkelijk de personificatie van christelijke tv. Hij vertelt over een jongeren-platform dat hij bij BNN mag opzetten. Zieltjes winnen is een vuil beroep. De bisschop weet er alles van. Dan is het beter met een schoon geweten de heidense jeugd te verleiden met een topic als 'virtuele kinderporno op my second life, heeft er iemand al ervaring mee?' (zie de Netwerk reportage van de EO).

Het zou interessant zijn eens een klein mythologisch onderzoekje te wijden aan de manier waarop EO-presentatoren het altijd hebben over "kinderporno" en nooit over "kinderpornografie". Wat een intonatie: pórnó, op een of andere manier zo rond mogelijk uitgesproken (ze hebben bij de EO ook geen kak-accenten natuurlijk). Zou het een code-woord zijn voor 'de duivel', want ja die is er natuurlijk ook nog.

beste cd 2006

2007-02-21T17:22:00.000+01:00

In de maand december worden de cd-jaarlijstjes opgesteld.
Een idee van natuur verschaft de moderne consument een laatste houvast tegen het nimmer aflatende aanbod van de cultuurindustrie.
Dergelijke lijstjes dienen welbeschouwd om beter te kunnen vergeten (in de zin van Nietzsche's 'actieve vergeten').
Na de rituele begrafenis kan het opnemend vermogen van onze oren er weer tegen aan.
Voor wie minder snel verteert is er geen actualiteit, d.w.z. Zeitgeist.
Nadeel: degelijkheid.

Mijn beste cd van 2006? Het zijn er twee.

Danielson Family's Ships bezorgde me het meeste kippenvel. Al tijdens het eerste beluisteren voelde ik: dit is geniale muziek. Dat gaat intuïtief - een indruk die je dan niet meer voor jezelf hoeft te bevestigen. Soms valt zo'n cd dan jaren later enorm tegen... Deze werd na een paar draaibeurten wel wat 'gewoner'. Hoewel 'gewoon' hier het verkeerde woord is; het gaat om volkomen 'aparte' muziek. Aan de basis lijkt het soort blije evangelische muziek te liggen dat in de USA door rondtrekkende verkondigers van het geloof gebracht wordt. Ik weet overigens niets van de achtergrond van deze band. Maar er zit iets in van veel op-straat-spelen. Simpele, effectieve schema's op akoestische gitaar of piano, jubelachtige harmonieën. Het wordt op de cd dan fraai ingekleurd met blaasinstrumenten of een fiddle. Maar vervolgens wordt alles ahw door een idiote blender gehaald: ritmische afwijkingen en gestuiter, kleine parodietjes (bv op de gospel), in chaos en disharmonie eindigende nummers. Nog afgezien van die idiote stem. Toch blijft alles oprecht, wordt het nergens tongue-in-cheeck. De teksten lijken vol christelijk jargon te zitten, maar gesublimeerd tot een apart soort 'verlicht' individualisme. Reli-rock die van zijn geloof gevallen is!

Daarentegen was ik in eerste instantie niet onder de indruk van de plaat van Tortoise & Bonnie 'Prince' Billie, The Brave and the Bold. Maar dit is toch de cd die ik in 2006 het meest gedraaid heb, soms wat meer op de achtergrond, dan weer keihard. Er zit iets verslavends in deze rock clichés. Allereerst is er, voor Tortoise nieuw, 'de stem', die hier volledig emotioneel maar toch sans affect wordt ingezet. Tortoise had op eerder werk natuurlijk juist bewezen rock te kunnen spelen zonder vocalen maar met volledig behoud van emotionele zeggingskracht. Dat lukte door een strategie van ascese in het materiaal en individualisering in de uitvoering. Enigszins jazz-achtig dus. Op deze cd vinden we dan toch vocalen: misschien om het 'al te bekende' te kunnen brengen, echte cover-versies (het gaat om 10 covers uit het hele spectrum van de popgeschiedenis). De nummers worden steeds oprecht gespeeld en gezongen, het klinkt allemaal erg generiek, er wordt denk ik met opzet niet erg afgeweken van de originelen (die ik overigens niet ken). Net als bij de vocalen staat bij de muziek alles in het teken van de 'verdubbbeling'. Bv middels de twee drummers, of een aanvulling van de gitaarpartij door typische new wave synths. Zo ontstaat een vreemd soort geabstraheerd-concrete rock. Tijdloos, retro, en progressief tegelijk!

Polvo Polvo

2007-02-21T17:00:00.000+01:00

Vorig jaar kwam twee keer volkomen onverwachts Polvo op mijn pad.

1. Bij een avond van Nederlandse alternatieve bandjes in de bovenzaal van Paradiso speelde Zoppo als laatste nummer opeens een Polvo-cover. Ik stond transfixed. Het nummer was een en al sprankeling. Het moet wel haast van Polvo's meesterwerk Today's Active Lifestyles (1993) gekomen zijn, de plaat waarop de band de hen kenmerkende energieke melancholie het 'frists' wist te brengen.
2. Bij beluistering van de laatste Oneida-cd, Happy New Year, het plotselinge besef: maar dit is Polvo! Dezelfde transmutatie in het muzikale materiaal van hard-rock via psychedelica tot atonaal. Alleen dan anno 2006, dus met een breder palet.

Is dit nu een voorbeeld van een interpellatie in muzikaal opzicht? Een voor-bewust reageren op de "hey you!" van de muziek, waarin ik me als subject wel móet herkennen? Waarin ik geen andere keus heb dan me aangesproken te voelen en transfixed te staan?

Nog steeds mijn identificatie met een ideaal-ego? Na al die jaren?

good old spam

2007-02-20T14:25:00.000+01:00

Het oplossend vermogen van Bill Gates. Op 23 januari 2004 deed hij in Davos een belofte aan het World Economic Forum: "spam will be solved within two years".
Waarom is er zoveel spam? Omdat je in de 'from' balk van de email als afzender alles en iedereen mag invullen. De afzender is een al dan niet via een botnet geïnfecteerde computer die zelf van niks weet. En email is gratis.
Dan nu de oplossing: ervoor zorgen dat de afzender altijd daadwerkelijk degene is die in de adresbalk staat -- door geld te vragen voor het versturen van emails. Tarieven kunnen variëren naar gelang de verstuurder bekender of onbekender is -- bij Microsoft.

superstructure de blague

2007-02-20T13:37:00.000+01:00

Kijk eens, wat een raar mannetje zit daar aan tafel bij NOVA, wat doet hij druk en belangrijk ("gewichtige zaken waar ik geen mededelingen over kan doen; daarvoor moet ik me op mijn recht op geheimhouding beroepen"), wat kijkt hij getergd.

Gerald Spong is terug! We herinneren ons zijn laatste ogenblikken in de schijnwerpers van de media: zijn poging om een rechtszaak wegens smaad tegen 'de politiek' aan te spannen, die hij medeverantwoordelijk hield voor de moord op Fortuyn. Nooit meer iets van gehoord.

Het ijdele beroep op 'de rechtsstaat' ondermijnt het fundament ervan.

Nu heeft hij alweer verloren, ditmaal van Jort Kelder. De geschiedenis herhaalt zich, dikwijls als farce. Gelukkig heeft hij nu het gezonde Volksempfinden tegen zich: Nederland komt tot de ontdekking dat het altijd al heeft gedacht dat er aan Moskovitz een luchtje zit. Voor humorloze mensen (ik bedoel S niet M) is het een hard gelag als ze de gunst van de media verliezen. Zijn physiognomie vertrekt zich in een zure 'formalistische' glimlach.

Kijk ook eens op de website van Spong advocaten.
Bij F.a.q. geven ze geen antwoorden maar regels:
-- Iedereen heeft recht op verdediging.
-- Een (oriënterend) gesprek met een van de advocaten van Spong advocaten vindt uitsluitend plaats na telefonische afspraak, en na voldoening van een depot.

Voorwaar, geen pro deo, maar wel voor volk en vaderland. Een oriënterend gesprek met een van de criminelen van Moskovitz criminelen wordt u van harte aanbevolen. Deponeer uw zwartgeld uitsluitend in de ten halve gedraaide prullebak.

PS: Moskovitz bij Pauw en Witteman. Het discours van de advocaat blijft keurig binnen het boekje, d.w.z. formalistisch. "Dit punt hebben we nu afgehandeld". Slechts één keer verspreekt hij zich zonder dat P en W het opmerken; onopvallend in een kleine bijzin, het is ook geen eigenlijke verspreking, meer een kwalificatie die te denken geeft. "Voor de ontvoering van de heer Heineken is mijn cliënt gewoon veroordeeld, een straf die hij overigens als een man heeft uitgezeten." Hiermee valt het hele formalistische kaartenhuis van de advocaat in een keer uit elkaar: de crimineel die als een man ontvoert, zwendelt, afperst, in drugs handelt heeft dan ook als een kind gehuild bij het afscheid nemen van zijn reddende engel M.

non sequitur

2007-02-11T13:40:00.000+01:00

1. Koningin Elizabeth gaat op eendaags bezoek bij koningin Beatrix.
2. Nederland zegt een miljoen toe aan het rampgebied in Indonesië.
3. Koningin Beatrix stuurt een telegram naar de Indonesische president, waarin ze haar deelneming betuigt.

Lees:

1. De twee rijkste vrouwen ter wereld gaan op kosten van de staat bij elkaar op theekransje.
2. De staat doet zijn plicht.
3. De op-een-na rijkste vrouw ter wereld is niet erg begaan met de medemens.

psychologie van de uitverkoop

2007-02-10T16:06:00.000+01:00

Onlangs tijdens de uitverkoop van twee platenzaken flink toegeslagen. Zo'n 25 cd's voor 5 euro p/s. Dat was een tijd geleden, in platenzaken kom ik nog maar zelden. En koortsachtig stapels afgeprijsde cds langsgaan op koopjesjacht was iets van mijn studententijd. Daarna kwamen internet en (vooral) geldgebrek.

Een retro-ervaring. Psychologie van de uitverkoop.

In de jaren 90 hield die natuurlijk verband met het medium cd en de platenzaak. Je was nog afhankelijk van een materiële geluidsdrager en daarmee ook van winkels. De cd begon het aanbod te overheersen, want de LP werd stelselmatig weggedrukt. (Cassettebandjes zijn tamelijk geruisloos uit mijn leven verdwenen.) Terugkijkend was er die jaren vóór internet dus even een periode zonder enige vorm van 'mechanische reproductie'. Die schaarste creëerde ernstige verzamelwoede. Een tijdje wilde ik uit bezitsdrang iets goeds zowel op LP als op cd hebben. Cd's waren natuurlijk idioot duur, dus het loonde sowieso om naar koopjes te speuren. Het beste was dus regelmatig de aanbiedingsbakken der platenzaken af te struinen.

Ik kocht dan zo'n stapel van minstens 10 stuks grotendeels 'blind', zonder iets van de muziek of bands in kwestie te kennen. Het was voldoende dat ik de naam wel eens in een blaadje was tegengekomen, of dat het een interessant label was, of dat het hoesje er zo leuk uitzag dat het wel eens wat kon zijn. Een aanschaf bleef altijd een gok. Dat is nu nauwelijks meer voor te stellen. Psychologisch gezien zweefde je tussen vrees en hoop. Je *wist* natuurlijk wel dat het meeste slecht tot middelmatig zou zijn (het is niet voor niets dat ze zijn afgeprijsd). Maar je bleef hopen op het tegendeel.

En er was ook werkelijk die kans op dat ene pareltje, die ene verrassing die alles goed maakte. Een door journalisten afgeschreven bandje dat geniaal blijkt (de Swirlies). Iets totaal onbekends dat je meteen in je hart sluit (de Softies). Het gevoel van bevrediging dat zo ontstaat is moeilijk te beschrijven. Alsof de godin Tyche een schat uit de diepten van de onmetelijke oceaan op het strand heeft laten aanspoelen: voor de gelukkige vinder. Psychologisch is dat een veel eenzamere situatie dan de tegenwoordige van file sharing. Maar ook bevredigender: de dingen worden zo onvervreemdbaar jouw privé-eigentum.

De belangrijkste psychologische trigger om tot zo'n aanschaf in bulk over te gaan was het vinden van één afgeprijsde cd die je so-wie-so al wilde aanschaffen - voor de volle prijs. Dat creëert een bevredigend gevoel van 'winst'. Die winst kan dan meteen worden omgezet in 'meer' muziek, die heb je er a.h.w. gratis bijverdiend. Zo schiet je dan makkelijk door in het onmatige. Is eenmaal het eerste anonieme schaap over de dam, dan moeten er meerdere volgen.

Hieronder volgt een eerste, kleine Auslese uit de stapel. Kan ik ook eindelijk eens mijn journalistieke Wille zur Macht uitleven.
--------------------------------------------------------------------------------------------

Wilderness, Vessel States (Jagjaguwar, 2006).
uitwaaierende wave-gitaar en belabberde gothic-zang; bas- en drumsectie ondermaats, hobbelen zo'n beetje achter eerste twee elementen aan. (nul sterren)

Idaho, The Lone Gunman (Retrophonic, 2005).
deze eenmans-mompel-formatie bestaat nog steeds blijkbaar; nu op zeer onbekend (Frans?) labeltje; muziek die weinig verheffend, maar ook niet storend, op de achtergrond voortkabbelt. (*)

Quasi, The Sword of God (Domino, 2004).
piano-gedomineerde slordige rock 'n roll die 'het' maar niet wil worden... Hun debuut was ooit wél leuk als ik me goed herinner. (*)

Mary Lorson & Saint Low, Realistic (Cooking Vinyl, 2005).
ex-zangeres Madder Rose gaat hier op singer/songwriter toer met piano als basis, waarbij de akkoorden helaas wel erg simpel zijn. (*)

Calvin Johnson, What Was Me (K, 2002) en Before the Dream Fades (K, 2005).
de mij altijd sympathieke Beat Happening-bariton en K-records baas verspeelt hier toch veel van zijn krediet; lelijk art-work en nu toch wel volledig ontbreken van zelf-kritiek (méérdere solo a capella nummers, come on!). Samen opgeteld net goed voor twee (**).

Mazarin, We're Already There (Bella Union, 2005).
Deze band lijkt te opereren vanuit één specifiek historisch moment, te weten de melodieuze Amerikaanse noise-rock uit 1993 (Flaming Lips t.t.v. Transmissions, Mercury Rev t.t.v. Boces, denk ook Radial Spangle). Maar de tijd is niet volkomen stilgezet, lijntjes worden doorgetrokken; naar Yo la Tengo bv, en naar de recente, post-noise Flaming Lips. Klinkt prima, hoewel weinig 'eigen'; je kunt hem veilig aan je vriendin uitlenen. (**)

The Van Pelt, Sultans of Sentiment (Gern Blandsten, 1999).
Indierock met donker tintje, hintend naar Chicago-postrock lijn. Aangename vocalen: kalm, bespiegelend, ergens tussen zang en praten in. Maar blijft toch beetje hangen; in de zacht/hard dynamiek komen de uitbarstingen niet agressief genoeg naar voren. Teveel vanuit de indierock kant gemaakt, je voelt te weinig het ritmisch gewicht (bas) van de hardcore kant. Teksten veelal vanuit een adhortatief-generational "we": "we're the rejects, we're the losers", "let's make a list, so we can feel like we're accomplishing something...", "tomorrow we'll wonder where this generation gets its priorities from", etc. (**)

Lilys, the Lilys (Rainbow Quartz, 2003).
Hun debuut In the Presence of Nothing (1992) blijft de beste My Bloody Valentine-imitatie (emulatie?) ooit. Daarna een beetje uit het oog verloren. Op deze uitgave van Precollection met bonusnummers hoor je 'mod' en psychedelische invloed, duidelijk ook Julian Cope. De plaat klinkt beter op koptelefoon dan van speakers. Dat komt misschien doordat het ondanks cleane sound toch een lo-fi productie is, geluidsbeeld is beetje vol en slordig. Er staan niettemin twee nummers op die ik niet had willen missen (Film's Camera en 356)
(**/*)

Swell, Whenever You're Ready (Beggars Banquet, 2003).
De laatste cd van Swell. Het klinkt allemaal goed, mooie atmosferische productie met 'straatgeluiden', laid-back grooves, akoestische en elektrische gitaar. Vooral de intro en het eerste nummer zijn pure magie. Daarna zakken de composities erg in, hoor je teveel dat het geen band is, maar een twee-manschap. (**/*).

Shipping News, Flies the Fields (Quarterstick, 2005).
Chicago! bij de eerste klanken hoor je het meteen, en dat heeft voor mij altijd iets van een thuiskomst. Een volwassen soort muziek. Instrumentale naast gezongen nummers. Er is tijdens de instrumentale tokkel-passages in Slint-stijl ruim voldoende spanningsboog. Toch lijkt de mompel-schreeuw-zang wel nodig, die geeft iets individueels en scherps aan de nummers. (***)

Marbles, Expo (Fargo, 2005).
Van de man van Apples in Stereo. Hier wordt late jaren 60 Britse psychedelica (luister naar dat Beatles-citaat in nummer 3!) gekoppeld aan moderne geluidjes: vocoder op stem, kinderlijke beats, goedkope synths. Het is een mini-cd en dat is maar goed ook, de verveling slaat aan het einde toe. Toch de moeite waard, al is het maar ter aanvulling van het geniale Off Montreal. (***)

The Kingsbury Manx, The Fast Rise and Fall of the South (Yep Roc, 2005).
Vanuit een Byrds/country-rock basis beweegt deze band zich richting the Shins. Pakt goed uit, afwisselend materiaal, en mooi helder geluid, vooral wat betreft de verschillende kanten van de gitaar (elektrisch en akoestisch). Alleen aan de klank van synth/farfisa/organ mag nog wel wat gesleuteld worden, klinkt wat te gewoontjes. (***)

Minus Story, No Rest for Ghosts (Jagjaguwar, 2005).
Minus Story had pech: wat ze hier brengen, een soort heerlijk kabbelende hippie-indierock, werd niet lang daarna door Grizzly Bear ook gedaan. Maar dan met betere composities en een 'voller' geluidsbeeld van meerstemmige zang en allerhande door-elkaar-heen-gemengde instrumenten. Daarbij vergeleken klinkt Minus Story opeens wat braaf. Uit sympathie voor de gekte en charmante rommeligheid van hun debuut The Captain is Dead toch (***)

Windsor for the Derby, We Fight Til Death (Secretly Canadian, 2004)
Dit is dan tot mijn verrassing dé verrassing van de stapel. Een pareltje. En hij wordt steeds beter naarmate je hem vaker hoort. Hun vroege werk was instrumentaal en geworteld in de Factory-sound (die bas, ijskoude drums) en de postpunk van eind jaren 70 (synth drones). Nu zingen ze en doen ze pop. Net als bv Oneida een zeer afwisselend palet, met behalve de reeds genoemde invloeden ook krautrock, psychedelica, new wave. Maar fundamenteel blijft steeds de distantiërende aanpak. (****)

en dan de psychologische trigger, waarmee alles begon:

Tarwater, The Needle Was Travelling (Morr, 2005). (*****). Misschien een andere keer meer over dit meesterwerk.

muzikale tijdgeest

2007-02-07T02:45:00.001+01:00

Klaxons, Myths of the Near Future

De New Rave. Ik hoor alleen dat er binnen het song-format dat we van de nieuwe britse bandjes kennen wat rave-geluidjes op de achtergrond worden toegevoegd.
Intellectualistische slogans.
Eigenlijk zijn alleen die 'oude' nummers van de eerste twee singles leuk. Het debuut als geheel valt flink tegen. Een soort evolutionaire speed-up van het verouderingsproces dat deze bandjes doorgaans pas bij die 'moeilijke tweede cd' treft.

Wat new rave zou kúnnen zijn horen we op de Jagz Kooner remixes van Deus laatste album: Pocket Revolution Burnt. Die zijn overigens (beiden: band en remixer) wel van de juiste generatie.

Klein excurs: Stand der productiekrachten.
Als je vanuit Nederland per trein België inrijdt lijkt het vaak of je op een oudere tijdslaag stuit: de armoede van bepaalde voorsteden, de grauwe huizen, vuile fabrieken, ongezonde koppen ... Een troosteloos substratum van industriële productiekracht dat hier op de een of andere manier is achtergebleven.
De muziek van Deus kent ook een dergelijk substratum. Deus componeert namelijk met de muzikale middelen van de jaren 80. Denk aan de ouderwetse verse-chorus structuren, de obligate Beefheart-verering, de zelfkant-romantiek. Een synthesizer wordt hier nooit functioneel gebruikt, kleurt alleen het refrein in. Tussen de rock-nummers door krijg je een ballad of bv een samba-nummer.
Dat is het eeuwig 'ouderwetse' aan Deus. Begin jaren 90 wisten ze daar zelf wat aan te doen met een injectie grunge.
Anno nu is het de remixer Kooner die middels een shotje rave de zaak retro-fähig maakt.

Terug naar de Klaxons.
Enige tijd geleden stonden ze nog op een compilatie van London Calling. Ja, het kan snel gaan. De eerste klap moet meteen raak zijn.
Zo wordt je ook sneller volwassen.
Dat valt ook op als je die London Calling compilatie vergelijkt met eentje van Subbacultcha met alternatieve Nederlandse bands. De Britten spelen format-gericht, recht op de man af: de 3-minuten song met de winnende hook. Dat gaat snel eenvormig klinken: door de lawine aan dergelijke bandjes lijkt de variatieruimte reeds enigszins uitgeput. De Subbacultcha bands zijn misschien wat minder goed, maar klinken wel 'eigen'. Je kunt ze goed uit elkaar houden. Minder sex-appeal, meer onhandigheid. En onhandigheid is groei-potentieel. (In een betere wereld).

Een laatste punt. Wat is toch die post-punk invloed waar iedereen het bij dingen als de Klaxons over heeft? Vroeger heette dat gewoon new wave.

muzikale tijdgeest

2007-02-07T00:36:00.001+01:00

1. Ik herinner me nog de tijden dat popmuziek van Nederlandse bodem een status aparte had. We hebben het nu over de jaren 80. Er werd met twee maten gemeten. Je had bijvoorbeeld Nick Cave (universeel goed) en Claw Boys Claw (goed binnen de Nederlandse context). Beide werelden raakten elkaar niet, er was geen tertium comparationis. Als Nederlandse popfan maakte je als het ware tegelijk deel uit van een particulier en een algemeen universum; de gedachte dat de Claw Boys Claw ooit in Amerika zouden kunnen doorbreken was lachwekkend.

Dat is nu wel veranderd. Er lijkt vooral veel meer muziek bijgekomen, dus ook meer van Nederlandse makelij. De omslag van kwantiteit in kwaliteit kan dan niet uitblijven. En waar de Nederlandse pop steeds beter wordt, neemt tegelijkertijd het aura van de Amerikaanse sterk af. De gedachte dat een Nederlandse band best eens in Amerika zou kunnen doorbreken is niet meer lachwekkend; maar op precies hetzelfde moment relativeert zich de verhouding: is het überhaupt wel zo interessant om daar door te willen breken?

2. Internet en globalisering hebben alles gekoppeld. De luisterpaal op de 3 voor 12 website maakt dit a.h.w. in gecomprimeerde vorm duidelijk. Het principe van de luisterpaal democratiseert: gratis direct toegang en geen journalistieke gatekeepers. Daarbij wordt het aanbod geëgaliseerd: alles staat naast elkaar, van de meest lokale eigen-beheer uitgave tot de laatste my space-hype, van Zaandam tot Ethiopië. Zodoende wordt origine gerelativeerd en alles intrinsiek met elkaar vergelijkbaar, komen de cd's in hetzelfde horizontale universum te staan.

Voor Nederlandse pop biedt dat nieuwe perspectieven. Hoe middelmatig vaak ook, er blijkt altijd ergens nog wel ergere bagger gemaakt te worden. De luisterpaal verleidt tot een 'verlicht' nationalisme. Dat houdt ook in dat je zonder enig schuldgevoel Nederlandse muziek objectief kunt beoordelen - waar vroeger een beschermende huls van paternalisme van al te harde oordelen afhield. Er is geen reden om Nederlandse producten anders te behandelen dan alle andere. En er komen in het algemeen maar weinig echt goede dingen uit. Trek uw conclusies.

3. Ik kan dus een ander probleem aankaarten, waar ik me bij Nederlandse releases aan stoor. Neem bv Do the Undo of Coparck. Men zingt in het Engels, de taal van de popmuziek, natuurlijk, maar op de een of andere manier klinkt dat juist bij Nederlanders erg onprettig. De uitspraak/intonatie werkt vervreemdend; en bij pop is juist de illusie van het zich onbelemmerd uitstorten van de ziel in zang zo fundamenteel.

Hoe komt het toch dat in Scandinavische landen wel ontroerend in het Engels gezongen wordt? -- luister bv naar Thomas Dybdahl, over wie ik lees hij in eigen land qua populariteit een soort Marco Borsato is ... verontrustende mededeling: is hun smaak echt zoveel beter dan de onze?

Heeft onze Nederlandse gerichtheid op de Amerikaanse cultuur misschien een soort omgekeerd provincialisme veroorzaakt: we wanen ons onderdeel van een universele consumptiemarkt waarin taalverschillen genivelleerd zijn. Eén grote soep van oneigenlijkheid. Amerikanen geloven daar níet in, overigens, alleen provincialen.

4. Er wordt naar mijn smaak nog altijd te weinig in het Nederlands gezongen. Hier ligt de ontwikkeling een stadium achter op die van de muziek. De jubelontvangst van Spinvis wordt ingegeven door positieve discriminatie. Als er al Nederlands wordt gezongen moet het schijnbaar altijd 'poëtisch' en op de kleinkunst manier. Onze oren zijn nog niet voldoende getraind in het waarnemen maar tegelijk ook negeren van de teksten. Het wordt nog te serieus genomen waar je over zingt.

Een ontwikkeling in de goede richting is het nummer Tienerhoer van Malle Pietje en de Bimbo's. De meisjeszang is hier emotioneel, maar naturel; individueel, maar niet storend boven de muziek uitkomend. (Voortaan alle punk-rock in het Nederlands dus!)

De Nederlandse hiphop verhoudt zich overigens precies omgekeerd tot de bovengeschetste trend: waar het muzikaal allemaal erg primitief blijft, is men in de 'natuurlijkheid' van de Nederlandse straattaal zeker de gelijke van de grote Amerikaanse voorbeelden.

Rob Crowe

2007-02-07T00:00:00.000+01:00

Afgelopen zondag had het weer toen de zon erdoor kwam iets ambivalents: tegelijk winters helderfris en tintelend lenteachtig. De vogels kwinkeleerden maar voor hetzelfde geld zat er sneeuw in de lucht.

Toevallig zag ik op de 3 voor 12 luisterpaal de cd van Rob Crowe (van Pinback etc). Afgespeeld op de tinny speakers van mijn laptop een perfecte soundtrack voor het einde van de middag. Het metalige vernis van de klank paste op een bepaalde manier heel goed bij de muziek. Eigenlijk zijn het akoestische ballades, maar dan met elektrische gitaar als hoofdinstrument. In de eerste paar nummers komt ergens een Nirvana-achtige riff voorbij maar zonder enige zwaarte, ontdaan van het gewicht van een echte rockband, licht gemaakt.

Meer lente dan winter, maar tegelijk: je voelt het gewicht van een koude dag in Chicago.

nina & straattaal

2007-02-06T02:16:00.000+01:00

moet nog

Flandres (met plot-spoiler!)

2007-02-06T00:26:00.000+01:00

Flandres van Bruno Dumont viel toch wat tegen. Het eerste halfuur ongeveer is indrukwekkend. De jonge boer Demester wordt gevolgd op een van zijn laatste dagen op zijn eigen boerderij, voor hij als dienstplichtige soldaat voor een VN-missie wordt uitgezonden. De film volgt eerst simpelweg de dagelijkse routine van Demester, zijn vertrouwde route door het bebouwde land, dat in al zijn vanzelfsprekende moderne schraalheid maar ook winterse schoonheid in kalme kaders getoond wordt. Impliciet ontstaat een mooie contrastwerking tussen het verlangen van de zwijgzame boer om aan dit alles te ontsnappen, en het besef van de kijker hoe volkomen vergroeid boer en land zijn. Zijn vriendinnetje Barbe haalt hem op voor "hun rondje", en dit tochtje door het bos, gevolgd door snelle sex, heeft iets vanzelfsprekends, de scene heeft het natuurlijke van vaste gewoontes.

Met deze Barbe komt er een tweede element in de film: sex. Barbe is weer eens een incarnatie van de hoer/reddende engel-figuur. Maar dat wordt pas later in de film irritant. In het eerste gedeelte van de film zien we hoe zij zowel sex heeft met Demester als met een andere jonge boer uit de omgeving; Demester kan haar in zijn dierlijke lompheid sexueel niets geven, de andere jongen is duidelijk veel spannender. Er lijken hier oude banden in het spel te zijn, Demester is haar "oude buurjongen", hun relatie heeft iets incestueus (broer/zus). De indringer in deze band biedt een kans op een nieuw begin, voor Barbe dan, want de angst in Demester's blikken, die 'stom' blijft, suggereert een gewelddadige passage a l'acte.

Dit is de situatie aan het einde van dat eerste halfuur. Demester en zijn rivaal vertrekken op een vroege ochtend als soldaten in dezelfde compagnie, Barbe blijft achter. Hier had, in retrospect, de film moeten eindigen. We hadden dan een fraaie korte film vol psychologische suggesties. De kijker zou achterblijven met allerlei vragen, die ook op een algemener niveau resoneren. Waarom verlaten mannen eigenlijk hun eigen land voor abstracte missies in onbekende landen, en vooral, wat zijn dat dan voor mannen, dat ze met die verantwoordelijkheid belast worden?

De film gaat door, toont alles, wordt melodramatisch.
De missie vindt plaats in een niet nader benoemd woestijnachtig land (een soort generiek Midden-Oosten). Alles verloopt dramatisch, met mislukte acties, doden, verkrachting van een vrouwelijke soldaat van de tegenpartij die later op gruwelijke wijze wraak neemt. Uiteindelijk gaat de rivaal dood en weet Demester zelf te ontsnappen. Tussendoor zien we hoe Barbe psychisch doordraait: laat zich door jan-en-alleman nemen, belandt in een zenuwen-gesticht etc. Einde: Demester is teruggekeerd, Barbe valt hem aan ("jij hebt hem achtergelaten"), Demester loopt weg, maar bekent dan in een emotionele uitbarsting zijn liefde en lijkt door haar te worden vergeven.

Dat hele deel in het Midden Oosten-land is van een verschrikkelijke cliché-matigheid: we krijgen in feite steeds 'generieke' beelden: woestijn, primitieve nederzetting, bergpost. Allemaal beelden die al gekend zijn voor we ons afvragen wat we zien. Beelden die ons geinternaliseerde Tv-beeld van 'verre oorlog' herhalend bevestigen. Algemene beelden die maar niet concreet worden.
Het eigenaardige is dat de stijl van de film niet drastisch verandert. Het blijft 'realisme'. Dus: kalme kaders waarin de acteurs en het landschap alle tijd wordt gegeven; geluid net als bij Haneke beperkt tot de filmwereld (geen muziek e.d.). Maar deze tweede helft biedt allerminst de gepretendeerde neutrale fenemonologie van de werkelijkheid. Het wordt kitsch: door de platheid van de inhoud die teveel moet 'zeggen', bij de slecht-abstract blijvende realistische stijl.

Hetzelfde probleem doet zich op een bepaalde manier ook voor bij de karakters. De regisseur heeft waarschijnlijk de bedoeling gehad in Demester 'de mens' als een onwetend, onschuldig-wreed dier neer te zetten. Sexuele penetratie en het doden van de vijand zijn in de psychologische make-up van Demester van dezelfde orde. Demester wordt gedreven door een animaal overlevingsinstinct, maar blijft verder passief, 'stom', lijdzaam. Hij begrijpt niets, niets van Barbe, niets van de oorlog. Het is een boer volgens de mythologische vooroordelen van de stedeling (Blut und Boden). En Barbe, zoals gezegd, is een heilige/hoer. Maar de mythologische blik wordt ontmaskerd in zijn eigen realisme: de moderne landbouw is dusdanig functioneel gedifferentieerd dat dergelijke eendimensionale subjecten er niet meer in passen. Ga je er eenmaal op letten dan blijken alle bijkarakters op de boerderij gewoon normaal; alleen Barbe loopt steeds doelloos en zonder te hoeven werken rond: een merkwaardige reificatie van bourgeois innerlijkheid.

Het belang van deze film is ongetwijfeld dat hij 'Irak' aan de orde heeft willen stellen, gekoppeld aan het probleem dat de dienstdoende Westerse soldaten veelal uit een situatie van sociale achterstand komen en zodoende niet bijzonder 'ontwikkeld' zijn. De vraag is natuurlijk, goed Sartreaans, voor wie is de film eigenlijk gemaakt? Toch zeker voor ons, stedelingen, bourgeois intellectuelen. Precies omgekeerd aan Caché van Haneke bevestigt Flandres onze superieure positie; we hoeven niet aan onze eigen blik gewaar te worden hoe ons perspectief altijd al sociale achterstelling vooronderstelt.

Lenin voorspelt malaise PvdA

2007-02-01T00:48:00.001+01:00

ik lees een essay van Arthur Stam en stuit weer eens op een inzicht van Lenin uit 'Wat te doen' (1902).

Mijn cursivering. Het ouderwetse en vaak wat kromme taalgebruik heeft een zekere charme, vind ik.

Lenin voerde

---------------------------------------------------------------------------------------------
"...een polemiek tegen het 'economisme'. Dat was binnen de RSDAP een tendens, die aanknoopte bij de proletarische neiging [om] binnen de kapitalistische orde op [op] lotsverbeteringen gerichte hervormingen aan te sturen. Zo'n koers kon volgens schrijver [Lenin] geen socialisme opleveren, als die niet werd geflankeerd door een veel breder opgezette politieke strijd.
Ook buiten de sfeer van de verhouding tussen kapitaal en arbeid diende breed te worden geageerd tegen allerlei misstanden als politionele willekeur, corruptie, vervolging van sekten, lijfstraffen en mishandeling van recruten. Kortom, het ideaaltype van kaderleden diende niet de vakbondsfunctionaris, doch de volkstribuun te zijn. Lenin verbond deze noodzaak met de betrekkelijk pessimistische conclusie dat de arbeiders niet uit zichzelf tot het socialisme komen. Die zouden, aan zichzelf overgelaten, niet verder komen dan een vakbondsbewustzijn."
------------------------------------------------------------------------------------------------

Taxidermia

2007-02-01T00:16:00.000+01:00

In de film Taxidermia van de Hongaarse regisseur Gyorgi Palfi worden drie generaties vraatzuchtige Hongaren gevolgd. In het meest geslaagde eerste deel krijgen we een interessante coïtus voorgeschoteld. De verstandelijk beperkte soldaat neemt de vrouw van de overste in een stal-achtige ruimte. De door de montage opgeworpen vraag is nu: neemt hij in werkelijkheid een dood varken, en fantaseert daarbij over de vrouw van de overste (zoals hij al eerder over diens dochters fantaseerde)? Of neemt hij toch de vrouw maar fantaseert dat hij een dood varken aan het nemen is?

Het resultaat is in ieder geval een baby, voorzien van een varkensstaartje...

Tijdens sex met je partner ben je in je fantasie niet gebonden aan die ene partner, je fantasie is vrij om vreemd te gaan zogezegd. Hierop doorgaand schetst Zizek ergens een interessant dilemma. Wat zou je liever hebben: dat je partner monogaam is, maar dat je weet dat je partner tijdens de daad altijd alleen maar over anderen aan het fantaseren is, -- of dat je partner daadwerkelijk met anderen naar bed gaat, maar daarbij alleen maar over jou fantaseert?

Was will das Weib? Het blijft een leuk spelletje...